Başarılı öğrencilerin öğrenme yaklaşımları ve etkili öğrenmeye ilişkin önerileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLEK İLHAN BEYAZTAŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): NURAY SENEMOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı Fen Lisesi öğrencilerinin ve Lisans Giriş Sınavında (LGS) Türkçe-Sosyal (TS), Türkçe-Matematik (TM) ve Matematik-Fen (MF) alanında ilk yüzde bir dilimde bulunan öğrencilerin öğrenme yaklaşımlarını (derinlemesine, yüzeysel, stratejik), bu öğrenme yaklaşımlarına etki eden faktörleri ve bu öğrencilerin etkili öğrenmeye ilişkin önerilerini belirlemektir. Araştırma betimsel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Ankara ili sınırları içinde Lisans Giriş Sınavında (2013) TM, TS ve MF alanlarından ilk yüzde bir dilime giren üniversitelerin 1. sınıf öğrencileri ve Seviye Belirleme Sınavında Fen Lisesine yerleşen ve 12. sınıfta okuyan öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini LGS'de TM (tm1, tm2, tm3), TS (ts1, ts2) ve MF (mf3, mf4) alanlarından ilk yüzde bir dilime giren ve üniversitelerin 1. sınıflarında öğrenim gören 725 öğrenci ve Ankara Fen Lisesi 12. sınıfta öğrenim gören 90 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından geliştirilen derinlemesine öğrenme yaklaşımı ölçeği, yüzeysel öğrenme yaklaşımı ölçeği, stratejik öğrenme yaklaşımı ölçeği ve görüşme formu ile elde edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde araştırmanın alt problemlerinin özelliklerine göre betimsel istatistikler, çok değişkenli varyans analizi (MANOVA), tekrarlı ölçümlerde ANOVA ve ikili karşılaştırma tekniklerinden LSD testi istatistikleri kullanılmıştır. Ayrıca nitel verilerin analizinde frekans, yüzde istatistikleri kullanılarak içerik analizi ve betimsel analiz yapılmıştır. Araştırma sonucunda ulaşılan sonuçlar aşağıda özetlenmiştir. 1. Fen lisesi 4. sınıf ve LGS'ında TS, TM VE MF alanında ilk yüzde bir dilimde bulunan öğrencilerin derinlemesine öğrenme yaklaşımına ait puanlarının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ancak aynı öğrenci grubunun stratejik ve yüzeysel öğrenme yaklaşımlarını da önemli derecede benimsedikleri tespit edilmiştir. 2. LGS'ında ilk yüzde bir dilimde bulunan öğrencilerin alanlara göre (TS, TM ve MF) öğrenme yaklaşımları puanları karşılaştırıldığında TS alanındaki öğrencilerin stratejik öğrenme yaklaşımı puanlarının hem TM hem de MF alanındaki öğrencilerin puanlarından anlamlı bir şekilde yüksek olduğu bulunmuştur. Yine, TS alanındaki öğrencilerin derinlemesine öğrenme yaklaşımı puanlarının TM alanındaki öğrencilerin puanlarından ve benzer şekilde MF alanındaki öğrencilerin derinlemesine öğrenme yaklaşımı puanlarının TM alanındaki öğrencilerin puanlarından anlamlı bir şekilde yüksek olduğu tespit edilmiştir. 3. MF, TM ve TS alanındaki öğrencilerin her bir öğrenme yaklaşımına ilişkin puanları cinsiyete göre karşılaştırıldığında MF alanındaki öğrencilerin derinlemesine öğrenme yaklaşımına ait puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın erkek öğrenciler yönünde yüksek olduğu görülmüştür. Ancak eta karenin düşük olmasına bağlı olarak değişkenin etki büyüklüğü zayıf olacağından manidarlık dikkate alınmamıştır. Stratejik ve yüzeysel öğrenme yaklaşımlarına ait puan ortalamaları ele alındığında ise kız öğrencilere ve erkek öğrencilere ait puan ortalamalarının benzer olduğu, iki grubun puan ortalamaları arasında anlamlı bir farkın olmadığı tespit edilmiştir. TM alanındaki öğrenciler için ele alındığında ise stratejik öğrenme yaklaşımına ait puan ortalamaları bakımından anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın kız öğrenciler lehine yüksek olduğu görülmüştür. Ancak eta karenin düşük olmasına bağlı olarak değişkenin etki büyüklüğü zayıf olacağından manidarlık dikkate alınmamıştır. Derinlemesine ve yüzeysel öğrenme yaklaşımları ele alındığında ise her iki cinsiyete ait puan ortalamalarının benzer olduğu, iki grubun puanları arasında anlamlı bir farkın olmadığı tespit edilmiştir. Son olarak TS alanındaki öğrenciler için ele alındığında ise derinlemesine, yüzeysel ve stratejik öğrenme yaklaşımları bakımından her iki cinsiyete ait puan ortalamalarının benzer olduğu, iki grubun puan ortalamaları arasında anlamlı bir farkın olmadığı görülmüştür. 4. Öğretmenlerin ezbere dayalı beklentilerinin olması, ders türünün sözel olması, sınavların çoktan seçmeli objektif test ya da doğru-yanlış türünde olması durumunda öğrencilerin yüzeysel öğrenme yaklaşımına yöneldikleri, öğretmenlerin araştırma ve sorgulamaya dayalı beklentilerinin olması, ders türünün sayısal olması, sınavların klasik ya da boşluk doldurma türünde olması durumunda ise öğrencilerin derinlemesine öğrenme yaklaşımına yöneldikleri tespit edilmiştir. Ayrıca dershanelerin ve arkadaş çevresinin öğrencilerin stratejik öğrenme yaklaşımını benimsemeleri üzerinde etkisi olduğu da tespit edilmiştir. 5. Etkili ya da iyi öğrenen olabilmek için öğrenciler, konunun mantığını anlayarak çalışılmasını, bilgilerin sorgulanmasını ve bu bilgiler arasında bağlantılar kurularak öğrenilmesi gerektiğini önermişlerdir. Ayrıca öğrenme sürecine hedef konularak başlanılması gerektiğini ve bu süreçte belirledikleri hedeflere başarıyla ulaşabilmeleri için öz-düzenleyici öğrenicinin özelliklerini işe koşmaları gerektiğini ifade ettikleri tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: Öğrenme yaklaşımları, derinlemesine öğrenme yaklaşımı, yüzeysel öğrenme yaklaşımı, stratejik öğrenme yaklaşımı, etkili öğrenme, öz - düzenleyici öğrenici , öğrenme stratejileri.