Türkiye'deki bazı önemli rosa spp. yayılım alanlarında gül gal arıları (Diplolepis spp., Cynipidae, Hymenoptera) ile ilişkili kommünite bileşenlerinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM METE
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YUSUF ORHAN MERGEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hymenoptera takımı içerisindeki başarılı gruplardan biri olan gal arıları (Cynipidae), karmaşık bitki gallerinin oluşumunu uyarmalarıyla tanınmaktadır. Bu familyaya ait Diplolepis fructuum (Rübsaamen, 1895) ve D. rosae (Linnaeus,1758) türleri, kuşburnu (Rosa spp.) bitkilerinin meyve ve yaprak tomurcuklarında gal meydana getirmekte ve Türkiye'deki en önemli iki kuşburnu zararlısı olarak kabul edilmektedir. Diplolepis cinsine ait galler de diğer birçok cynipid galinde olduğu gibi, gal arısının yanı sıra tür bakımından zengin kommüniteleri barındırmakta ve bu özellikleriyle kommünite ekolojisi için bir model sistem oluşturmaktadır. Gal dokusuna dayalı besin ağı, gal yapıcıları, fitofag inkülinleri, primer ve sekonder parazitoitleri ve çeşitli predatörleri içermektedir. Batı Palearktik Bölge'de Diplolepis galleriyle ilişkili kommünitelerin eksiksiz bir değerlendirmesinin yapılabilmesi için öncelikle Türkiye'deki kommünite bileşiminin doğru ve kapsamlı bir şekilde araştırılması gerektiği düşünülerek, bu çalışmada ülkemizin Tokat, Gümüşhane, Erzincan ve Sivas illerinde bulunan D. fructuum ve D. rosae galleriyle ilişkili kommünitelerin bileşenleri araştırılmıştır. Çalışma alanında yayılım gösteren gül gal arılarıyla ilişkili kommünite elemanlarının araştırılması ile ülkemizin biyolojik zenginliğine bu konuda önemli katkılar sağlanmasının yanı sıra elde edilen verilerin Batı Palearktik'te Diplolepis türleriyle ilişkili kommünitelerin yapılanması ve Türkiye'nin bu yapılanmadaki rolünün aydınlatılması konusunda daha sonra yapılacak çalışmalara da ışık tutması amaçlanmıştır. Ayrıca bu çalışmada elde edilen verilerin, daha sonra ülkemizin diğer bölgelerinde gerçekleştirilecek araştırmalarla birlikte ele alınarak, Türkiye genelinde yayılım gösteren Diplolepis türleri ve bunlarla ilişkili kommünite bileşenlerinin (parazitoit, gal misafiri vd.) kapsamlı bir envanterini vermesi beklenmektedir. 2013 yılının Nisan, Ekim ve Kasım, 2014 yılının Mart ve Ekim aylarında birer hafta süre ile Gümüşhane, Tokat, Sivas ve Erzincan illerinde arazi çalışmaları yapılarak Rosa canina üzerinde bulunan Diplolepis fructuum ve D. rosae türlerine ait olgun gal örnekleri toplanmıştır. Çalışma sonunda D. fructuum galleriyle ilişkili olarak yedi familyadan 15 tür ve D. rosae galleriyle ilişkili olarak yedi familyadan 12 tür tespit edilmiştir. Diplolepis rosae galleriyle ilişkili olduğu saptanan türlerin tamamı D. fructuum gallerinden de elde edilmiştir. Çoğunluğu primer ve sekonder parazitoit olan bu kommünite elemanları arasında tohum ve gal dokusuyla beslenen türler de bulunmaktadır. Teşhis edilen türlerden Eurytoma caninae Lotfalizadeh & Delvare, 2007 ve Aximopsis collina (Zerova, 1984) Türkiye için yeni kayıttır. Ayrıca A. collina'nın D. rosae galleri ile ilişkisi ilk kez bu çalışmada tespit edilmiştir. Çalışmada tespit edilen Entedon sp.'nin D. fructuum galleriyle ne şekilde bir ilişkisi olduğu bilinmemektedir. Diplolepis fructuum gallerinde Pteromalus bedeguaris, Eupelmus urozonus ve Torymus bedeguaris'in, D. rosae gallerinde ise P. bedeguaris ve Periclistus brandtii'nin gal arısı dışındaki baskın kommünite elemanları oldukları görülmüştür.