Resmi liselerde dağıtılmış liderlik ve öğretmen özerkliği ilişkisinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi (Elazığ ili örneği)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELDA ÇELİK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MURAT ÖZDEMİR
Özet:Bu çalışmanın amacı resmi ortaöğretim okullarında görev yapmakta olan öğretmen görüşlerine göre okullarda liderliğin dağıtılması ile öğretmen özerkliği arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışmada Elazığ ili merkez ilçede bulunan resmi ortaöğretim okullarında görev yapan 344 öğretmenin görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmada okullarda dağıtılmış liderliğin görünümlerini belirlemek amacıyla orijinali Hulpia ve arkadaşları (2009) tarafından geliştirilmiş olan ve Özdemir (2012) tarafından Türkçe uyarlaması gerçekleştirilmiş olan dört alt-ölçeğe sahip "Dağıtılmış Liderlik Envanteri" kullanılmıştır. Çalışmada öğretmen özerkliğini inceleyebilmek amacıyla ise Karabacak (2014) tarafından geliştirilmiş olan ve dört boyuttan oluşan "Öğretmen Özerkliği Ölçeği" kullanılmıştır. Yapılan güvenirlik analizleri sonucunda ölçeklerin çalışmada kullanılabilecek güvenilir birer veri toplama aracı olduklarına karar verilmiştir. Verilerin analizi için SPSS 19.0 programı kullanılmış ve veriler aritmetik ortalama, standart sapma, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon katsayısı ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre katılımcıların okullarda orta düzeyde dağıtılmış liderlik algısına sahip oldukları belirlenmiştir. Cinsiyet, eğitim durumu, yaş, meslekteki hizmet yılı ve kurumdaki hizmet yılı değişkenlerine göre incelendiğinde dağıtılmış liderliğe yönelik görüşlerin cinsiyet ve eğitim durumu değişkenlerine göre anlamlı bir fark göstermediği; yaş, mesleki kıdem yılı ve okulda çalışma süresi değişkenlerine göre anlamlı bir fark gösterdiği saptanmıştır. DLE'nin müdür, müdür başyardımcısı ve müdür yardımcısı alt ölçeklerinde mesleki kıdem yılında farklılık görülmezken müdür alt ölçeğinin yaş ve okuldaki çalışma süresi; okul müdür başyardımcılarının da sadece okulda çalışma süresi değişkenlerine göre farklılaştığı görülmüştür. Daha yaşlı öğretmenler ve okullarında daha uzun süre çalışan öğretmenler okul müdürlerinin liderlik davranışını daha fazla sergilediklerini düşündüğü görülmüştür. Okul müdür yardımcılarının liderlik davranışı gösterme düzeyinin hem yaş hem de okulda çalışma süresi değişkenlerine göre farklılaştığı saptanmıştır. Okullarında 11-15 yıl arasında çalışan orta yaştaki öğretmenlerin kendilerinden daha genç ve daha yaşlı öğretmenlere nazaran daha olumlu bir algıya sahip olduğu belirlenmiştir. Liderlik ekibi arasında uyum yaş, mesleki kıdem ve okulda çalışma süresine göre farklılık göstermektedir. Farkın kaynağına bakıldığında 41-45 ve 51 ve üzeri yaş aralığı; okullarında 11-15 ve 16-20 yıl çalışma süresine sahip; mesleklerinde 21 yıl ve üzeri çalışan lise öğretmenlerin liderlik ekibi arasındaki uyuma dair daha olumlu bir görüşe sahip olduğu görülmüştür. Katılımcıların orta düzeyde özerklik algısına sahip olduğu ve sadece mali özerklik alt boyutunda düşük ortalamaya sahip oldukları görülmüştür. Değişkenler açısından bakıldığında katılımcıların özerklikle ilgili görüşleri eğitim durumu ve yaş değişkenlerine göre özerkliğin tümü ve alt boyutlarında farklılık göstermediği belirlenmiştir. Cinsiyet değişkenine göre özerkliğin tümü, öğretimsel özerklik alt boyutu ve yönetsel özerklik alt boyutunda farklılık görülmüştür. Erkek katılımcıların daha olumlu bir özerklik algısına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Okulda çalışma süresi değişkenine göre ise; mali özerklik alt boyutunda farklılık görülmüştür. Okullarında 11-15 yıl çalışan katılımcıların daha yüksek bir özerklik algısına sahip oldukları saptanmıştır. Ayrıca mesleki kıdem yılı değişkeni öğretimsel özerklik alt boyutunda farklılık göstermiştir. Buna göre, 6-10 yıl çalışma süresine sahip öğretmenlerin daha yüksek düzeyde özerklik algısına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan korelasyon analizi sonucunda dağıtılmış liderlik ve özerklik arasında istatiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ve orta düzeyde bir ilişki olduğu saptanmıştır. Aynı zamanda liderliğin özerkliğin anlamlı bir yordayıcısı olduğu görülmüştür.