Deniz ortamındaki alg patlamaları ile çöl kökenli tozlar arasındaki olası bağlantının küresel anlamda izlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİHAL CEYLAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): AHMET CEMAL SAYDAM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünya okyanuslarındaki fitoplankton gelişiminin çözünebilir demir tarafından sınırlandırıldığı ve demirin okyanuslardaki ana kaynağının toz taşınımı olduğu geniş bir kitle tarafından kabul edilmektedir. Bu çalışmanın amacı küresel anlamda deniz ortamında meydana gelen alg patlamalarının, çöl kökenli tozların yaş çökelmesi, nedeni ile oluşup oluşmadığını araştırmaktır. Çalışma Alanı olarak Atlantik okyanusunda -30° Batı ve -60° Batı boylamları arasında kalan 30° Kuzey -60° Kuzey (I), 0° - 30° Kuzey (II) ve 0° - (-30°) Güney (III) enlemleri ile sınırlı olan alanlar seçilmiştir. Uydu teknolojileri yoluyla elde edilen ve Giovanni online veri sitemi aracılığı ile ulaşılan verilerin analizi Coğrafi Bilgi Sistemleri ve istatistik yazılımları kullanılarak yapılmıştır. İkisi atmosferik (aerosol optik derinlik ve yağış), biri okyanus kaynaklı (klorofil a) değişkenlere ait veriler küresel, orta çözünürlüklü ve 10 yıllık (2001-2010) zamansal çözünürlüğe sahiptir. Sırasıyla MODIS Aqua/Terra, TRMM ve SeaWIFS uydularının sağladığı veriler kullanılarak, atmosferik değişkenlerin fitoplanktonlar ile ilişkisi araştırılmıştır. Hem aylık hem de 8 günlük verilerin incelenmesi sonucunda klorofil a parametresinin en yüksek olduğu çalışma alanları sırasıyla III, I ve II şeklindedir. AOD bakımından söz konusu çalışma alanları göz önünde bulundurulduğunda, aynı aylık verilerin incelenmesinde olduğu gibi 8 günlük verilerle yapılan incelemede de kuzey enlemlerinden güney enlemlerine doğru azalarak mevsimsel dalgalanma gösterdiği belirlenmiştir. Günlük verilerle yapılan değerlendirmede aylık verilerde olduğu gibi yine en yüksek yağış miktarları sırasıyla III, I ve II şeklindedir. Bu sıralama söz konusu 3 bölgedeki klorofil a değerlerinin gösterdiği sıralama ile aynıdır. Bu da klorofil a üzerinde asıl belirleyici etmenin yağış olduğunu düşündürmektedir. 10 yıllık ve 8 günlük maksimum kompozitlerin ortalamalarının geriye doğru 48 gün gidilerek yapılan korelasyon analizinde aylık verilerle yapılan korelasyon analizinden farklı olarak daha belirgin bir zaman aralığında gerçekleşen AOD ve yağış parametrelerinin klorofil a ile olan ilişkisini belirlemek mümkün olmuştur. Bu sayede daha küçük alanlarda aynı yaklaşım kullanılarak yağış ve AOD parametrelerinin klorofil a üzerindeki episodik etkilerinin ortaya koyulabileceği düşünülmektedir. Ancak burada belirtilmesi gereken konu korelasyonlar bakımından, her bir çalışma alanında farklı dönemlerde ve farklı güçlerde etkileşimin görülmesidir. Bir de verilerin zamansal çözünürlüğünün artması sonucunda hesaplanan korelasyonlarda verilerin arasındaki korelasyonların zamansal çözünürlük arttıkça azaldığı görülmüştür. Sonuç olarak bu tez çalışması ile küresel anlamda toz yağış ve alg patlaması arasında bir ilişkinin olduğu hipotezini destekleyecek bulgular elde edilmiştir. Bu yaklaşım alg patlamalarının okyanuslarda su kütlelerinin yukarı yükseldiği (upwelling) belirli bölgeler haricinde atmosferik girdiler ile de desteklendiğini gösteren bir çalışmadır.