Potasyum tartarat ve Potasyum sitrat örneklerinin elektron spin rezonans(ESR) tekniği kullanılarak dozimetrik özelliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜNEY KORKMAZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MUSTAFA POLAT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Radyasyonla ışınlama işlemi, gıdaların raf ömürlerinin uzatılmasında, tıbbi malzemelerin ve ilaçların sterilizasyonunda son 30 yılda geniş bir uygulama alanına sahip bir teknik haline gelmiştir. Gıda ve ilaç endüstrisinde kullanılan radyasyon dozlarının belirgin sıcaklık artışına sebep olmaması, bu tekniğin önde gelen avantajlarından birisidir. Kanser hücrelerinin radyasyonla ışınlanarak yok edilmesi veya üremelerinin durdurulması, radyasyonun bir diğer uygulama alanıdır. Ancak, kullanılan radyasyon dozunun ölçülmesi insan sağlığı açısından çok önemlidir. Bu nedenle, gıda ve ilaç endüstrisinde kullanılan ve hastalara verilen radyasyon doz miktarlarını hızlı ve duyarlı bir biçimde ölçmeye olanak sağlayan bir yöntemin geliştirilmesi oldukça önemlidir. Radyasyonun madde ile etkileşmesi sonucu çiftlenimsiz elektrona sahip atom veya moleküllerin oluştuğu ve bunların Elektron Spin Rezonans (ESR) tekniğiyle kolayca algılanabildiği bilinmektedir. Bu tez çalışmasında, Potasyum Tartarat (PT) ve Potasyum Sitrat'ın (PS) düşük (5-100 Gy) ve orta (0.1-5 kGy) doz bölgelerinde doz ölçümünde kullanılabilirlikleri ESR tekniği kullanılarak incelenmiştir.PT ve PS örnekleri 5-100 Gy ve 0.1-5 kGy doz aralıklarında 137Cs ve 60Co gama kaynaklarında ve 300 W gücündeki UV kaynağında 10-120 dakika zaman aralığında ışınlanmıştır. PT ve PS örneklerindeki belirgin rezonans sinyallerinin mikrodalga gücü ve modülasyon genliğine bağlı değişimleri incelenerek uygun spektrometre çalışma koşulları belirlenmiştir. Gama ışınlarıyla ışınlanmış PT ve PS örneklerinin ESR spektrumlarının, UV'de ışınlanmış PT ve PS örneklerini ESR spektrumlarından farklı olduğu görülmüştür. UV ve gama kaynaklarında ışınlanmış PT ve PS örneklerinde gözlenen rezonans sinyallerinin doz-cevap eğrilerinin sırasıyla, y=a+b?D^c ve y=a+b?D+c?D^2 biçiminde tanımlanan fonksiyonlarla temsil edilebileceği görülmüştür. Işınlanmış PT ve PS örneklerindeki rezonans sinyallerine kaynaklık eden kökçe veya kökçelerin kararlılıklarını belirlemek için, bu sinyallerin 130-390 K sıcaklık aralığındaki ve oda sıcaklığında 0-90 gün zaman aralığındaki değişimleri incelenmiştir. Yapılan benzetişim hesaplamaları sonucunda, ışınlanmış PT ve PS örneklerinin ESR spektrumlarının sırasıyla dört ve üç farklı kökçeden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, yapılan benzetişim hesaplamalarından, önerilen kökçelerin bağıl miktarları ve spektroskopik parametre değerleri de belirlenmiştir.Elde edilen tüm sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde PT ve PS örneklerinin 0.05-5 kGy aralığında doz ölçümünde kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, uygun mikrodalga gücü ve modülasyon genliğinde algılanabilir minimum doz değerinin daha da aşağılara çekilebileceği görülmüştür. Ancak, ışınlama ile PS örneğinde oluşan rezonans sinyallerinin PT örneğininki ile kıyaslandığında gün ışığına daha duyarlı olduğu saptanmıştır.