Bazı Digitalis L. Türleri Üzerinde Farmakognozik Araştırmalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmakognozi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VAHAP MURAT KUTLUAY
Danışman: İclal Saraçoğlu
Özet:Digitalis L. cinsi ülkemizde 5'i endemik 9 tür ile temsil edilmektedir. Daha önce Scrophulariaceae familyasında yer alan bu cins, yapılan filogenetik çalışmalar sonucunda Plantaginaceae familyasına geçirilmiştir. Tez çalışmamızda, biri endemik olan 3 farklı Digitalis türü, D. davisiana, D. grandiflora ve D. viridiflora, biyoaktivite ile yönlendirilen fraksiyonlama ve izolasyon yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. Fraksiyonlama ve izolasyon çalışmaları radikal süpürücü etkinlik ve sitotoksik etki ile yönlendirilmiştir. Bu amaçla, bitki ekstreleri ve ana fraksiyonlarının, DPPH, NO ve SO radikallerine karşı süpürücü etkinlikleri ile HEp-2 ve HepG2 kanser hücreleri, 3Y1 ve L929 gibi sağlıklı hücrelere karşı sitotoksik etkileri araştırılmıştır. Ekstrelerin üçü de HEp-2'ya karşı konsantrasyona bağlı yüksek sitotoksik etki gösterirken, 3Y1 hücrelerine karşı etki daha düşük bulunmuştur. Bu sonuç sitotoksik etkinin seçici olduğunu göstermektedir. Aktif bulunan fraksiyonlardan 4'ü doğa ve bilim için yeni (dijidavisozit A, dijidavisozit B, davisozit ve dijigrandiflorozit), 12'si feniletanoit glikoziti olmak üzere, toplam 19 bileşik saf halde elde edilerek, yapıları ileri spektroskopik yöntemlerle tayin edilmiştir. İzole edilen bileşiklerin sitotoksik etkileri de saptanarak yapı-etki ilişkileri ortaya konmuştur. Ayrıca, Digitalis türleri ekstrelerinin diyabet, allerji, kanser gibi otoimmün hastalıklarda rol oynadıkları bilinen nükleer reseptörler üzerindeki agonist etkileri de karaciğer X reseptörleri üzerinde ilk kez araştırılmış ve orta derecede agonist etkiye sahip oldukları bulunmuştur. Üç Digitalis türünün sekonder metabolit profilleri LC-MS/MS yöntemi ile karşılaştırılmıştır. Ulaşılan sonuçlar biyoaktivite, fitokimyasal ve kemotaksonomik yönden değerlendirilerek, çalışılan üç Digitalis türü hem kendi içlerinde hem de Plantago ve Veronica gibi yakın cinslerle karşılaştırılmıştır. Fitokimyasal çalışma sonuçlarımızın familya üzerinde yürütülen kemotaksonomik çalışmaları desteklediği anlaşılmıştır.