Çevre ve uluslararası ticaret ilişkisi: Tüketim kaynaklı sınıraşan kirlilik ve asimetrik kirlilik algısı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ONUR YENİ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ÖZGÜR TEOMAN
Özet:Çevre ile uluslararası ticaret arasındaki ilişki, 1970'li yılların başında iktisatçıların ilgisini çekmeye başlamıştır. Dünya ticaret hacminin hızlı biçimde artması ve çevre sorunlarının gün geçtikçe ağırlaşması ve sürdürülebilirlik kaygılarının doğal bir sonucu olarak çevre ile uluslararası ticaret arasındaki bağlantı, günümüzde çok sayıda araştırmanın odak noktasında bulunmaktadır. Yazında karşılaşılan ilk kuramsal çalışmalar tam rekabet ve ölçeğe göre sabit getiri varsayımları altında çözümleme yapan modelleri kullanmaktadır. Ölçeğe göre artan getiri ve eksik rekabet piyasalarını göz önünde bulunduran yeni uluslararası ticaret kuramı modellerinin geliştirilmesi sonucunda, son yıllarda yapılan çalışmalarda bu tip modeller daha sık kullanılır olmuştur. Görgül yazında ise çevre ile uluslararası ticaret arasındaki ilişki çeşitli biçimlerde incelenmektedir. Çevresel Kuznets Eğrisi, Kirlilik Sığınağı Hipotezi ve Porter Hipotezi başlıkları altında tartışılabilecek görgül çalışmalar, söz konusu ilişkinin karmaşık yapısını veriler ışığında ortaya koymaya çalışmaktadır. Bu çalışma, firmalar ve ülkelerin stratejik davranış gösterdikleri varsayımı altında farklı çevre duyarlılıklarına sahip ülkelerin ticaret politikaları ile çevre önlemleri arasındaki ilişkilerin ortaya konulmasını ve tüketim kaynaklı sınıraşan çevre kirliliğinin varlığında, ülkeler arasında ortaya çıkacak denge ticaret rejimleri ile çevre duyarlılığı arasındaki etkileşimin saptanmasını amaçlamaktadır. Bunun yanı sıra, tüketim kaynaklı sınıraşan kirliliğin bulunduğu bir dünyada, Dünya Ticaret Örgütü kurallarına uygun bir iç politika aracı kullanılmasının, farklı çevre algıları olan ülkeler arasındaki ticaret serbestleşmesine yönelik etkileri ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmada, ticaret sonucunda tüketim kaynaklı kirlilik algısının ortaya çıktığı bir dünyada, her birinde türdeş bir mal üreten birer firma olan ve çevre duyarlılığı dışında özdeş olan iki ülkenin bulunduğu bir stratejik çevre politikası modeli kullanılmaktadır. Çalışmanın sonuçları, Nash tipi ticaret politikaları (ithalat tarifesi) ve Nash tipi iç politikaların (ayrımcı olmayan ürün vergisi) tüketim kaynaklı sınıraşan kirlilik durumunda kirliliği önlemek için kullanılabileceğini ortaya koymaktadır. Çalışmada, ülkelerin çevre duyarlılıklarındaki farklılıkların dengede farklı ticaret rejimlerine neden olabileceği ve serbest ticaretin, ancak düşük çevre duyarlılığı düzeylerinde sürdürülebileceği gösterilmiştir. Ayrıca, ayrımcı olmayan bir ürün vergisi, politika aracı olarak kullanılabildiğinde, serbest ticareti sürdürmenin kolaylaştığı; ancak bu durumun, benzer çevre duyarlılığına sahip ülkeler için geçerli olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler Çevre kirliliği, Sınıraşan kirlilik, Tüketim, Uluslararası ticaret, Anlaşmasız politika, Serbest ticaret