Seyahatnamelerin ışığında ?Orta Asya Türk şehri?: Bir tipoloji çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARZU ERMAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MEHMET ÖZ
Özet:Orta Asya'da Seyhun ve Ceyhun Irmakları arasında kalan ve Maveraünnehir diye de adlandırılan bölge, Türklerin yoğun olarak yaşadıkları bir bölgedir. Burada, çok erken dönemlerden itibaren birçok şehir kurulmuş ve bu yerleşim alanları üstlendikleri çeşitli işlevlerle, tarihte önemli roller oynamışlardır. Bu şehirleri, çeşitli zamanlarda, farklı kültür alanlarına mensup seyyahlar, çeşitli vesilelerle ziyaret etmişlerdir. Çalışmada bu seyyahların kaleme aldıkları seyahatnamelerin ışığında, bu bölgedeki şehirler ele alınmıştır.19. yüzyıl Batı dünyasında modernleşme olarak adlandırılan bir süreçtir. Bu bağlamda modernleşen Batı dünyası, görece kendisinin gerisinde kalanlar üzerinde siyasal, ekonomik ve kültürel hegemonya kurma çabası içinde olmuşlardır. Bu bağlamda Avrupa dışında kalan birçok ülke doğrudan Batı'nın birer sömürgesi durumuna gelmiştir. Bu sebeple, hem Doğu ile Batı arasında yer alması hem de aynı bölgenin geleneksel dönemi ile değişim dönemleri arasında karşılaştırmalar yapma imkanı vermesi gerekçesiyle tezde zaman olarak 19. yüzyıl seçilmiştir.Çalışmada iki önemli tarihsel bakış öne çıkmıştır. İlk olarak Orta Asya'nın batısında kalan bölgedeki siyasal, ekonomik ve kültürel koşulların şehirleşmeyi nasıl etkilediği ve şehirlere hangi fonksiyonları yüklediği sorusu cevaplanmaya çalışılmıştır. Ardından da Batıda Max Weber'in ünlü eseri ?The City?'deki sosyolojik açıklamaları ile genel kabul gören ?Occidental City? (Batı Şehri) ve ?Oriental City? (Doğu Şehri) kavramsallaştırması ışığında Asya'daki şehirlerin kurumsal özelliklerini belirlemek hedeflenmiştir.Bu çerçevede yapılan çalışmada öncelikle seyahatname metinlerinin sistematik taraması yapılış, şehre ilişkin gözlemleri içeren kısımları toplanarak tekst analiz yöntemi uygulanarak seyahatnamelerde anlatılanlar veriye çevrilmiştir. Bu yöntemde, metin yazarı ile metin arasındaki ilişkiden yola çıkılarak, metinde anlatılanlar, satır aralarına gizlenenler veya varılan hükümler değerlendirilerek tarih anlatısının analizi yapılmaya çalışılmıştır. Ayrıca seyyahların ait oldukları kültürel ortam ve değerlerinin seyahatnameye nasıl yansıdığını tespit etmek de amaçlar arasındadır.Çalışma sonunda bu tezin hipotezleri ve teorik yaklaşımın beklentileri irdelenmiş ve çoğunlukla beklenen sonuçlara ulaşılmıştır.