Farklı arkeolojik kemik türlerinde element birikiminin belirlenmesi: Tepecik-Çiftlik örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antropoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU EMRE SEVDİN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): KAMERAY ÖZDEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Niğde ili sınırları içerisinde yer alan Tepecik-Çiftlik arkeolojik alanından elde edilen ve Neolitik döneme tarihlendirilmiş 25 bireye ait kaburga ve el ve ayak tarak kemiklerinde element birikimleri analiz edilmiştir. Kemik gruplarında tespit edilen element miktarları ile aynı bireylere ait femur örnekleri karşılaştırılarak, örneklerin gömü sonrası geçirdiği elementel değişimler arasındaki benzerlik ve farklılıklar değerlendirilmiştir. Gömü sonrası element değişimleri değerlendirilirken örneklerin bulunduğu katmanlardaki toprak ve faunal kemiklerden elde edilen element miktarları ile kıyaslama yapılarak diyagenezin kemik grupları üzerindeki etkisi ortaya çıkarılmıştır. Kaburga, el ve ayak tarak kemiklerinden oluşan toplam 38 kemikte, 17 element analiz edilmiştir. Bu elementler, kemiğin korunma durumu hakkında bilgi verenler (Ca, P, Ca/P, Sr/Ca ve Fe/Mn), beslenme modelini yansıtanlar (Sr, Ba, Mg, Zn, Cu), diyagenez hakkında bilgi verenler ( Al, Fe, K, Mn, Na, Pb, U, Zr ve Y) olmak üzere üç grupta değerlendirilmiştir. Arkeolojik toplulukların beslenme biçiminin araştırıldığı çalışmalarda kemik korunma durumunun ölçütü olan elementlere bakıldığında, örneklerin tümünde toprak ile element değişimleri olduğu tespit edilmiş, değişimin kaburgalarda diğer kemiklere kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür. Yanı sıra arkeolojik çalışmalarda kemik külündeki miktarları bulunduğu topraktan düşük olan elementler ile diyagenez etkisi değerlendirildiğinde bu sonucu desteklemiştir. Bireylerin beslenmesine dâhil olan bitkisel ve hayvansal besinlerin oransal tahmininde kullanılan elementlerden magnezyum ve bakırın, Tepecik-Çiftlik topluluğuna ait örneklerde gömü sonrası arkeolojik kemikler için kabul edilen referans değerlerin dışında kaldığı görüldüğünden bu elementler de kemiklerdeki diyagenetik sürecin tahmininde kullanılmıştır. Çalışmanın amaçlarından bir diğeri, arkeolojik beslenme çalışmalarında sıklıkla önerilen femur örneklerine, yapısal özellikleri nedeniyle benzerlik gösteren el ve ayak tarak kemiklerinin alternatif olup olamayacağını araştırmaktır. Element içerikleri açısından femur ve tarak kemiklerinde farlılıklar görülmüştür. Yapılan istatistiki analizler bu farklılıkların nedenlerini ortaya koymak için kullanılmıştır. Korelasyon matrisin de kemik gruplarının tümünde farklı elementlerin diyagenetik etkisi tespit edilmiştir. Tarak kemiklerindeki element birikimlerinde zirkonyumun etkisinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuç örneklerin hazırlık aşamasındaki süreçlerin femur ve tarak kemikleri içerisindeki element miktarlarının farklılaşmasında etkili olduğu yönünde yorumlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Eser element, kemik korunma durumu, kemik diyagenezi, korelasyon matrisi, çok değişkenli analizler.