Polinatör arı komünitesi fonksiyonel karakter yapısının bir arazi kullanım gradiyentindeki değişimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NARTJAN ÖZDEN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Çağatay Tavşanoğlu
Eş Danışman: Yasemin Güler
Özet:Arazi kullanımı, insanların çevreyi kendi istekleri doğrultusunda yeryüzünü şekillendirmesidir. Bu olayın habitatlar ve canlı birlikleri üzerindeki etkisi, eylemin şiddeti ve ölçeğine göre farklılıklar gösterebilir. Her geçen gün artan insan popülasyonunun çevresine olan etkisi de zamanla şiddetini artırmaktadır. Bu sebeple arazi kullanımındaki değişikliklerin canlı komünitelerini nasıl etkilediğini anlamak, bu canlıları ve onların sunduğu ekosistem hizmetlerine muhtaç olan kendimizi korumak için önemlidir. Ve hem bizim için, hem de dünyadaki pek çok diğer canlı için en önemli ekosistem hizmetlerinden birisi de muhtemelen polinasyondur. Dünya üzerindeki çiçekli çoğu bitkinin polinasyon için hayvanlara, özellikle arılara, ihtiyaç duyduğu da bildiğimiz bir gerçektir. Arıların doğada bu kadar değerli olmalarının arkasında, evrimsel süreçte geliştirdikleri davranışlar, morfolojik ve fizyolojik özellikleri, yani fonksiyonel karakterler vardır. Fonksiyonel karakterler canlıların çevreleri ile uyum başarılarını, üreme yetilerini, hayatta kalabilme yetilerini etkileyen önemli faktörlerdir. Tüm bu bilgilere rağmen, arazi kullanım değişikliğinin arı komünitelerine etkileri ile ilgili çalışmalar yetersiz kalmaktadır. Bu konuda fonksiyonel karakterler üzerinden yapılan herhangi detaylı çalışma bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasında Batı Karadeniz'de bulunan Çaycuma ilçesinde arazi kullanımının arı komüniteleri üzerindeki etkisi fonksiyonel karakterler yönünden incelenmiştir. Çalışmada kullanılmak üzere intertegüler mesafe, polen tercihi, yuva tercihi ve sosyallik durumu karakterleri seçilmiştir. Analizler sonucunda bölgedeki arı komünitesinin fonksiyonel karakter ve takson bakımından arazi kullanım yoğunluğundaki artışla nasıl değiştiği ortaya konmuştur. Arazi kullanım yoğunluğunun orta düzeyde olduğu kırsal kesim, tür zenginliği ve bolluğuna göre diğer bölgelerden daha yüksek bir çeşitliliğe ev sahipliği yapmaktadır (59 takson, 513 birey). Arazi kullanımının yüksek olduğu şehir içerisinde bulunan komünite daha az bireyle temsil edilmesine rağmen (40 takson, 140 birey), fonksiyonel çeşitlilik indekslerine göre diğer bölgelerden daha yüksek bir çeşitliliğe sahiptir. Çalışmadan elde edilen veriler, arılar üzerindeki insan etkisinin anlaşılmasında ve gelecekte yapılacak yeni bilimsel çalışmalara öncü, koruma çalışmalarına ise kaynak olacaktır.