Somut işlemler dönemindeki farklı yaştaki çocukların sosyal bilimlerde bilimsel akıl yürütme özellikleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Temel Eğitim A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZNUR TUNALI

Danışman: Banu Aktürkoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, somut işlemler döneminde olduğu kabul edilen farklı yaştaki çocukların sosyal bilimlerde bilimsel akıl yürütme özelliklerinin ne olduğunun derinlemesine incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmanın yaklaşımı nitel araştırma yaklaşımı ve yöntemi ise durum çalışması olarak belirlenmiştir. 7-11 yaşları arasında toplam 45 öğrenci ile yürütülen çalışmada görüşme ve gözlem yöntemleri ile veri toplanmıştır. Görüşmelerde sosyal bilimlerde hazırlanan iki düşünme deneyine bağlı görüşme sorularından oluşan yarı yapılanmış görüşme formu ve gözlem formu kullanılarak veri toplanmıştır. Betimsel analizle elde edilen veriler incelendiğinde 7-11 yaş aralığındaki her yaş grubunda dört bilimsel akıl yürütme yöntemi özellikleri de değişen kişi ve oranlarda görülmüştür. Abdüktif akıl yürütme özellikleri 7 yaştan 9 yaşa kadar yüksek ve orta düzeylerde görülürken 10 yaş ve 11 yaş çocuklarında yüksek, orta ve düşük düzeyde görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca tümevarım akıl yürütme özellikleri 7 yaştan 11 yaşa kadar olan tüm yaş gruplarında orta ve düşük düzeyde görülürken hipotetik tümdengelim ve tümdengelim akıl yürütme yöntemi özelliklerini tüm yaş gruplarında düşük düzeyde görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında yer alan gelişim dönemlerine girme ve tamamlama yaşlarının kültürden kültüre hatta aynı kültür içinde değişebileceği varsayımına karşın küçük çalışma grubumuzun genel durumuna bakıldığında işlem öncesi dönem özelliklerinin 9 yaşına kadar yüksek düzeyde devam etmesi ve somut işlemler dönemi özelliklerinin yüksek düzeyde görülmemesi somut işlemler döneminin 9 yaş civarında başladığını düşündürmektedir. Ancak son yaş grubumuz olan 11 yaşındaki çocuklar halen orta ve düşük düzeyde somut işlemler dönemi özellikleri gösterdikleri için soyut işlemler dönemine geçişinin yaşı ile ilgili yorum yapmak mümkün olmamıştır.