Dijital insanî bilimler yaklaşımıyla kültür varlıklarının görünürlüğünün ve kullanımının artırılması: Türkiye için kavramsal bir model önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilgi ve Belge Yönetimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE AKÇA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): BÜLENT YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kültürel miras toplumların kimliklerinin ayrılmaz birer parçasını oluşturarak geçmişle geleceği birbirine bağlar. Ülkeler sahip oldukları kültürel mirası koruyarak hem bugün insanının faydalanmasını sağlamak hem de ileriki nesillere aktarmak konusunda politikalar üretmek durumundadır. Türkiye'de birçok kültürel varlık çeşitli nedenlerden (doğal, ekonomik, şehirleşme, âfet gibi) yok olmuştur ya da hâlâ bu tehlikeyle karşı karşıyadır. Bu bağlamda içinde bulunduğumuz zamana kadar gerçekleştirilen politikaların yetersiz olduğu görülmektedir. Küreselleşmeyle birlikte fiziki korumanın ötesinde kültürel mirasa erişimin artırılması, katılımcılığın sağlanarak uygulamaların uluslararası perspektiften değerlendirilmesi zorunlu hâle gelmiştir. Bu gereklilikler için gelişen bilgisayar ve iletişim teknolojilerinden yararlanılmaktadır. Dijital insanî bilimler yaklaşımıyla yapılan çalışmalarda günümüzde dünyanın herhangi bölgesinde var olan bir kültürel varlık hakkında bilgi sahibi olup etkileşimde bulunmak olanaklıdır. Bu noktada araştırmamızda UNESCO Dünya Belleği Programında kayıtlı Türkiye adresli Boğaziçi Üniversitesi Gözlem ve Deprem Araştırma Enstitüsü Kandilli Rasathanesi El Yazmaları, Boğazköy Hitit Tabletleri, İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi İbn-i Sinâ Yazmaları Koleksiyonu, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi ve Kültepe Tabletlerinin dijital ortamda görünürlük ve kullanımının artırılması için kavramsal bir model oluşturulmuştur. Dijital insanî bilimler yaklaşımıyla hazırlanan bu modelde literatürde bu alanda yapılan en iyi uygulamalar örnek alınmıştır. Modelde temel alınan eserlerin ekonomik, sosyal ve kültürel değerlerini ortaya çıkararak erişim ve görünürlüğünü artırmak için dijital insanî bilimler araçlarından nasıl faydalanılması gerektiği hakkında önerilerde bulunulmaktadır. Son yıllarda kültürel bellek kurumlarında kültürel mirasın dijitalleştirmesi çalışmalarında sayıca artış olmasına rağmen bu çalışmaların tam anlamıyla amacına ulaştığı söylenemez. Bunun nedeni dijitalleştirilen nâdir eserlerin büyük kısmının web ortamında kullanıcıların erişimine hâlâ açılmamış olmasıdır. Söz konusu beş eserden ikisi dijital ortama aktarıldıkları hâlde internet erişimine açılmamıştır. Diğer üç eserin ise koleksiyon temelinde dijitalleştirilmesi hâlihazırda bulunmamaktadır. Ayrıca bu eserlerin dünyada görünürlüğünü artırma ve böylece söz konusu mirasa ilişkin insanlığın zihninde estetik, tarihsel ve sosyal değer oluşturma yönündeki çalışmalar bulunmamaktadır. Birbirinden bağımsız yapılan bu çalışmalar yerine tüm sektörlerin işin içine dâhil edildiği bütünsel bir yaklaşım benimsenmelidir. Teknolojik gelişmeler, bu gelişmelerin kültürel miras üzerine uygulanması yönünde ayrılan bütçe ve bunun şekillenmesinde rol oynayan politikalar çağın gereklerine uygun hâle getirilmediği müddetçe Türkiye mevcut zengin mirasından ekonomik, sosyal ve kültürel anlamda yeterince yararlanamayacaktır. Anahtar Sözcükler Dijital insanî bilimler; kültürel miras; UNESCO Dünya Belleği Programı, Boğaziçi Üniversitesi Gözlem ve Deprem Araştırma Enstitüsü Kandilli Rasathanesi El Yazmaları, Boğazköy Hitit Tabletleri, İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi İbn-i Sinâ Yazmaları Koleksiyonu, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Kültepe Tabletleri.