Türk Gazeteciliğinin Yeni Edebiyatın Doğuşuna Etkisi (1860-1876)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURTAÇ ERGÜN ATBAŞI

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ABİDE DOĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından sonra gelişmeye başlayan Türk gazeteciliğinde, edebiyat ve gazetenin arasında güçlü bir bağın varlığı söz konusudur. Gazetelerin edebiyata etkisi olumlu yönde olmuş ve yeni edebiyatın gelişimini doğrudan etkilemiştir. "Türk Gazeteciliğinin Yeni Edebiyatın Doğuşuna Etkisi (1860-1876)" adlı bu tezde hedeflenen, Tanzimat dönemi olarak da adlandırılan 1860-1876 yılları arasında yayımlanmaya başlayan Tercüman-ı Ahval, Tasvir-i Efkâr, İbret, Hadika ve Basiret gazetelerinin modern Türk edebiyatının doğuşu aşamasında oynadıkları rolün derecesini belirlemek ve dolayısıyla bu gazetelerdeki edebi hareketliliği göstermektir. Zaman zaman, tek tek ele alınmak suretiyle incelenen bu devre ait gazetelere, geniş bir perspektiften bakmanın yeni bir edebiyatın temellerinin atıldığı dönemin daha iyi değerlendirilmesine katkı sağlayacağı fikri çalışmanın başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Tez, matbaanın gelişimi ve gazeteciliğin doğuşunun yanı sıra süreli yayın olarak gazetenin işlevleri hakkındaki bilgileri içeren Giriş'in dışında iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde öncelikle, Türk gazeteciliğinin doğuşuna ve gelişimine zemin hazırlayan Osmanlı İmparatorluğu'nun Batılılaşma çabalarının sosyal ve kültürel ortamdaki yansımaları genel bir çerçeve çizilerek anlatılmıştır. Ardından Batılılaşma çabalarının içinde önemli bir yer tutan imparatorluktaki matbuat hareketleri ve özellikle ilk Türk gazetesinden başlayarak 1876'ya kadar yayımlanmış olan Türkçe gazeteler genel bağlamda değerlendirilmiştir. Tezin ikinci bölümünde ise 1860-1876 olarak belirlenen yıl aralığında faaliyet göstermiş Tercüman-ı Ahval, Tasvir-i Efkâr, İbret, Hadika ve Basiret gazeteleri içerikleri doğrultusunda tespit edilen bazı başlıklardan hareketle değerlendirilmiştir. Yeni edebiyatın doğuşunda gazetelerin oynadığı rol, -bir edebi tür olarak gazetelerde büyük bir yere sahip olan- tiyatroya dair verilerden, kitap ilanlarından, tefrikalardan, matbuata, dile ve eğitime dair kaleme alınan yazılardan oluşan örnekler aracılığıyla kanıtlanmaya çalışılmıştır.