Otomatik dikkatin değişim saptama performansı üzerindeki etkisinin yüz çekiciliği bağlamında incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM ERTAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): BANU CANGÖZ
Özet:Bu çalışmanın temel amacı, yüz çekiciliği bağlamında ele alınan otomatik dikkat, algısal yük ve ipucu türünün değişim saptama performansı üzerindeki etkisini incelemektir. Öncelikle bir Yüz Fotoğrafları Seti oluşturulmuştur. Setin oluşturulması aşamasında 120'si kadın 66'sı erkek 186 gönüllü öğrencinin nötr ifadeli vesikalık fotoğrafları çekilmiştir. Sabit bir boyutta gri tonlamalı (siyah-beyaz) olarak düzenlenen tüm yüzlerin sağ ve sol ayna görüntüleri alınarak "sağ simetrik" ve "sol simetrik" versiyonları oluşturulmuştur. Tüm fotoğraflar 34 kadın ve 33 erkek öğrenci tarafından nötr olma durumu ve çekicilik düzeyi açısından 7'li Likert tipi ölçekle değerlendirilmiştir. Sonuçta her grupta 13'er adet olmak üzere çekici kadın, çekici erkek, orta düzey çekici kadın ve orta düzey çekici erkek bağlamında 52 fotoğraflık yüz fotoğrafları seti oluşturulmuştur. Ardından tüm yüzlerin ikincil cinsiyet özellikleri ölçülmüş ve çekici kadın yüzlerinin daha geniş gözlere, iris ve gözbebeğine, küçük buruna ve kısa çeneye; çekici erkek yüzlerinin ise daha geniş gözbebeği ve küçük buruna sahip olduğu görülmüştür. Deney 1'de modelin çekiciliği ve cinsiyeti ile gözlemcinin cinsiyetinin değişim saptama performansına etkisi incelenmiştir. 51 kadın 59 erkek olmak üzere toplam 110 gönüllü öğrenci ile yürütülen çalışmada bağımlı ölçümler, değişimi doğru saptama miktarı ve hızıdır. Analizlerde 4 (Çekicilik: Çekici Hedef/Orta Düzey Çekici Çeldiriciler, Çekici Hedef/Çekici Çeldiriciler, Orta Düzey Çekici Hedef/Çekici Çeldiriciler, Orta Düzey Çekici Hedef/Orta Düzey Çekici Çeldiriciler) * 2 (Modelin Cinsiyeti: Kadın, Erkek) * 2 (Gözlemcinin Cinsiyeti: Kadın, Erkek) faktörlü karma ANOVA kullanılmıştır. Ayrıca değişim saptama görevi sonrası sürpriz tanıma görevi uygulanmıştır. Verilerin analizinde bağımlı gruplar için t test kullanılmıştır. Deney 2'de, modelin çekiciliği, algısal yük ve ipucu türünün değişimi saptama performansına etkisi incelenmiştir. 31 gönüllü erkek öğrencinin katıldığı çalışmada bağımlı ölçümler, değişimi doğru saptama miktarı ve hızıdır. Analizlerde 2 (Çekicilik: Çekici Hedef/Orta Düzey Çekici Çeldiriciler, Orta Düzey Çekici Hedef/Orta Düzey Çekici Çeldiriciler) * 2 (Algısal Yük: Düşük, Yüksek) * 2 (İpucu: Geçerli, Geçersiz) faktörlü tekrar ölçümlü ANOVA kullanılmıştır. Ayrıca değişim saptama görevi sonrası sürpriz tanıma görevi uygulanmıştır. Verilerin analizinde bağımlı gruplar için t test kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, sadece hedefin çekici olduğu koşulda (Çekici Hedef/Orta Düzey Çekici Çeldiriciler) değişimin daha doğru ve daha hızlı saptandığı görülmektedir. En az ve yavaş saptama performans ise sadece çeldiricilerin çekici olduğu koşuldadır (Orta Düzey Çekici Hedef/Çekici Çeldiriciler). Geçerli ipucu koşulunda, geçersiz ipucuna kıyasla, değişim daha doğru ve hızlı saptanırken; düşük algısal yük koşulundaki değişim saptama performansı yüksek algısal yük koşulundakinden daha hızlıdır. Genel olarak en hızlı performans sadece hedefin çekici olduğu, yüksek algısal yük koşulunda geçerli ipucu verildiğinde görülmektedir. Ayrıca model erkek olduğunda değişimi saptama performansı daha hızlıdır. Sürpriz tanıma görevinde, çekici yüzler, orta düzey çekici olanlardan daha fazla hatırlanmıştır. Yapılan bu çalışmada, değişim saptama görevinde çekici yüzlerin dikkati otomatik olarak kendine çektiği ve kendinde tuttuğu; uyarıcı olarak yüzlerin kullanılabileceği ve algısal yükün değişim saptama görevi açısından önemli bir değişken olduğu ve çekici yüzlerin bellek performansını arttırdığı gösterilmiştir. Anahtar Sözcükler: Yüz çekiciliği, değişim saptama, otomatik dikkat, değişim körlüğü, algısal yük, uzamsal ipucu paradigması, yüz fotoğrafları seti, sürpriz tanıma görevi.