A linguistic study on the system of personal name signs in TID
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İngiliz Dilbilimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ABDULLAH TOPRAKSOY
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): AYŞE ZEYNEP AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kişi adları; dil, kültürel ortam, toplumsal sınıf, etnik yapı vb. etmenlere bakılmaksızın dünyanın her yerinde kullanılmaktadır. Ancak, bu adların nasıl kullanıldığı ve nasıl ifade edildiği dile ve kültüre bağlı olarak değişebilmektedir. İşiten bireyler kendi kişi adlarını kullanıp duyabilirken; sağır bireyler bu adların yerine işaret adlarını kullanırlar çünkü kendi kişi adlarının sesletimini dahi duyamadıklarından ve adlarının toplumsal ve dilbilimsel öneminin kendilerine öğretilmesinin oldukça güç olmasından dolayı kişi adları işaret dillerinde erişilebilir değildir. İşaret adlarının algılanması, oluşumu ve sınıflandırılması; görsel bilgiye, sağır toplumdaki kültürel inanışlara ve dilsel ifade etme yoluna bağlıdır. Bu çalışma, Türk İşaret Dili(TİD)' nde işaret adlarının oluşumunu inceleyen ilk çalışma olmasıyla birlikte, Türk İşaret Dili'nde işaret adlarına ilişkin sistemi incelemeyi ve ad verme davranışını, kategoriler ve oluşturma yöntemleri bakımından tanımlamayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, anadili TİD olan ve Ankara'da işitme engelliler derneklerine mensup olan 25 sağır kişi çalışmanın katılımcıları olarak belirlenmiştir. Bu katılımcılara, kişisel yaşamları ve kendi işaret adları hakkında bilgi edinmeyi amaçlayan birtakım sorular içeren bir anket işaret dili tercümanı aracılığıyla bireysel olarak uygulanmıştır. Ardından, her bir katılımcıdan kendi işaret adını işaret ederek göstermesi istenmiş ve bu süreçte katılımcılardan görüntü kaydı alınmıştır. Daha sonra, aynı katılımcılardan kendi işaret adlarının yanı sıra, yerli/yabancı bazı ünlü kişiler ve karakterler için de işaret adlarını göstermeleri istenmiş; yine bu süreçte de katılımcılardan görüntü kaydı alınmıştır. Veri değerlendirme aşamasında, katılımcılardan işaret adlarıyla ilgili alınan veriler, işaret parametrelerine göre sistemli düzenlilikleri ve farklılıklarına bakılarak yüzdelik değerleri hesaplanıp çözümlenmiş ve işaret adları belirli kategorilere ayrılmıştır. Çalışmanın sonuçları, Türk İşaret Dili'nde dört farklı işaret ad grubu olduğunu göstermiştir. Bu kategoriler, diğer işaret dillerinde bulunan kategorilerle benzerlik taşımaktadır. İşaret parametrelerine göre yapılan inceleme sayesinde, Türk İşaret Dili'ndeki kişi işaret adlarının kurala dayalı ve sistemli örüntüler olduğu ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra, çalışmada Türk İşaret Dili'nde ad verme davranışının, sağır kimliği ve toplulukla olan ilişki bakımından önemli kültürel değerler taşıdığı ortaya konulmuştur. Sağır toplumun, diğer kültürlerde olduğu gibi doğru ad seçimi, adın özgünlüğü gibi temel değerleri bulunmaktadır. Alanyazında benzer birkaç çalışma ile birlikte bu çalışma, adbilim alanına yeni bir çalışma konusu sunmaktadır. Son olarak, sağır toplumu özgün bir kültürel grup olarak anlamanın yanında, bu çalışma, gelecekte oluşturulması muhtemel bir TİD isim envanteri oluşumuna katkı sağlayacak ilk ve önemli bir basamak olarak değerlendirilebilir. Anahtar Sözcükler: İşaret dili, Türk İşaret Dili, kişi işaret adları, işaret parametreleri, sağır kültür, sağır kimlik