Osmanlı-Rus İlişkilerinde N.P.İgnatyev Dönemi ve Rusya'nın Osmanlı Siyaseti (1864-1877)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZHAN KAPICI

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MEHMET ÖZDEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Nikolay Pavloviç İgnatyev (1832-1908), XIX. yüzyıl Omsalı-Rus ilişkilerinin en önemli figürlerinden birisidir. Bu tez çalışmasında İgnatyev'in 1864-1877 yılları arasında İstanbul'daki diplomatik faaliyetleri ele alınmıştır. İgnatyev 1861'de Sultan Abdülazizin tahta çıkışını tebrik için özel bir görevle İstanbul?a gelmiştir ve dönüşünde Asya Dairesi Müdürü olarak atanmıştır. Bundan böyle İgnatyevin diplomasi kariyeri Şark meselesine eklemlenmiştir. 1864?den 1867?ye kadar minister olarak İstanbul'da görevlendirilen İgnatyev, 1867?den büyükelçi olarak atanmıştır. Tez çalışmasında dönemin arşiv kaynakları, hatıralar ve ilgili literatür değerlendirilmiş, problematik meselelere göre başlıklar tasnif edilmiştir. Bu çerçevede Romanya meselesi, Girit isyanı, Paris Antlaşmasının Londrada 1871'de yeniden düzenlenmesi, Bulgar meselesi, Kutsal Topraklar meselesi, 1870'ten sonra İstanbul?un siyasetinde Rus nüfûzu meselesi, 1875-1877 Balkan krizi gibi konular, İgnatyevin diplomatik faaliyetleri merkezinde yeniden değerlendirilmiştir. Balkan krizi ile birlikte İgnatyev, Panslavizmin önde gelen bir müdafii olarak uluslararası bir şöhret kazanmıştır. İgnatyevin İstanbuldaki nüfûzunun bu dönemde zirveye ulaştığı iddia edilir. İgnatyev hakkında Türk ve Batı tarih yazımında hâkim olan önyargılardan mümkün olduğunca kaçınılmıştır. Kırım Harbi sonrasında Osmanlı-Rus ilişkilerinin en önemli konularını Paris Antlaşması'nın tadili ve Balkan Yarımadasının siyasî geleceği oluşturmaktadır. İgnatyev, bu meselelerle ilgilenirken geniş ve tecrübeli bir Rus diplomasi ağından faydalanmıştır. Bu bakımdan Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Rus diplomatik ağı da bu tezin konularından birisidir. Rus hariciyesi içerisindeki siyasî ve şahsî çekişmeler ile dış politika konusundaki görüş farklılıkları da bu bağlamda işlenen konuları oluşturur. Özellikle Rusya'nın Asya'da izlemesi gereken politika konusundaki görüş ayrılıkları, İgnatyev ile Hariciye Nazırı Gorçakov arasında adeta şahsî bir rekabete dönüşmüştür. Bu noktada Panslavizmin Rus dış politikasındaki yerinin tartışmalı olduğu görülmüştür.