Görme engelli çocuk ebeveynlerinin yaşadığı güçlüklerin belirlenmesi ve tükenmişlik ile yaşam doyumuna yönelik yordayıcı değişkenler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN NERGİZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SAİT ULUÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı görme engeli olan çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinin stres, yaşam doyumu ve tükenmişlik düzeylerinin değerlendirilmesi ve ebeveynlerin başvurdukları stresle başa çıkma biçimleri ve kontrol odağını incelemektir. Araştırmadaki ilk çalışmanın örneklemini Ankara'da yaşayan veya görme engelli çocuğu Ankara'da okuyan, 6-18 yaş arası görme engelli çocuğu olan 58 ebeveyn çifti oluşturmaktadır. Örneklemdeki annelere ait yaş ortalaması 37,39 (SS = 6,28), babalara ait yaş ortalaması 42,10 (SS = 6,17)'dur. Görme engelli çocuklara ait bilgilere bakıldığında ise çocukların 33'ü (% 56,9) kız, 25'i (% 43,1) erkek; yaş ortalaması 10,12 (SS = 2,76); engelin ortaya çıkış şekline göre 47'si (% 81) doğuştan, 8'i (% 13,8) sonradan görme engelli olmuş; görme engeli oranı ortalaması 86,87 (SS = 13,66). İkinci çalışmanın örneklemini ise Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Görme Engelliler Rehabilitasyon ve Araştırma Birimi'ne tedavi için gelmiş olan 6-18 yaş arası görme engelli çocukların 75 ebeveyninden oluşturmaktadır Örneklemdeki ebeveynlere ait demografik özellikler: 39 anne, 36 baba; yaş ortalaması 38,44 (SS = 7,04). Görme engelli çocuklara ait bilgilere bakıldığında çocukların 44'ü (% 58,7) kız, 31'i (% 41,3) erkek; yaş ortalaması 9,79 (SS = 3,42); engelin ortaya çıkış şekline göre 60'ı (% 80) doğuştan, 11'i (% 14,7) sonradan görme engelli olmuş; görme engeli oranı ortalaması 87,38 (SS = 12,83). Araştırmaya katılmak için gönüllü olan katılımcıların sosyo-demografik özellikleri hakkında bilgi toplamak için Kişisel Bilgi Formu (Bkz., Ek B), kontrol odağı için KDÖ (Kontrol Odağı Ölçeği), başa çıkma tarzları için COPE (Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği), yaşam doyumu düzeyi için YDÖ (Yaşam Doyumu Ölçeği), tükenmişlik düzeyleri için MTÖ (Maslach Tükenmişlik Ölçeği) ve stres düzeylerini belirlemek için Engelli veya Süreğen Hastalığı Olan Bir Çocuğa Sahip Anne Babaların Kaygı ve Endişe Düzeylerini Ölçme Aracı (KEÖA) kullanılmıştır. Araştırmadaki birinci çalışmaya ait bulgularda görme engelli çocuğu olan ebeveyn çiftlerinde anne - babalar arasında sahip olunan kontrol odağı, yaşam doyumu düzeyi, stres düzeyi ve tükenmişlik düzeyi bakımından anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Annelerin inkar eğiliminin ve çocuğun aileye getireceği zorluklarla ilgili kaygısının babalardan anlamlı olarak daha yüksek olduğu ve babaların annelere göre daha fazla mali kaygı yaşadığı belirlenmiştir. İkinci çalışmanın bulgularına bakıldığında duygusal tükenmişliğin yordayıcılarının algılanan stres, dini olarak başa çıkma eğilimi ve davranışsal olarak boş verme eğilimi olduğu görülmüştür. Pozitif yeniden yorumlama ve gelişme eğilimi ise kişisel başarı algısının tek anlamlı yordayıcısı olarak bulunmuştur. Duyarsızlaşma düzeyi için belirlenen yordayıcılar ise stres ve kontrol odağıdır. Yaşam doyumuna ilişkin regresyon analizi sonuçları algılanan stres düzeyi, aktif başa çıkma ile soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma davranışlarının anlamlı yordayıcılar olduğunu işaret etmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular alanyazın eşliğinde tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: Görme engeli, görme kaybı, ebeveyn, kontrol odağı, tükenmişlik, yaşam doyumu, başa çıkma yöntemleri, stres