Birinci Meclis ve Vilayat-ı Şarkiye
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FASİH DİNÇ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): HAKAN KAYNAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:23 Nisan 1920'de Birinci Meclis, dönemin Osmanlı vilayetlerinden seçimle ve son Meclis-i Mebusan'dan gelen mebusların katılımıyla açıldı. Meclis'te birçok bölgeden mebus katılmakla birlikte önemli bir kısmı Vilayat-ı Şarkiye'den gelmişti. Öyle ki çalışma, Vilayat-ı Şarkiye'yi merkeze alarak Birinci Meclis üzerine oldu. Bu çalışmada ilk olarak Birinci Meclis'i anlamak adına kuruluşuna kadar giden süreçte devlet ile Vilayat-ı Şarkiye arasındaki ilişkiden kesitler verildi. İkinci bölümde, Birinci Meclis'te yer alan 147 Vilayat-ı Şarkiye mebuslarının mecliste ortaya koydukları faaliyetler incelendi. Bu faaliyetleri incelerken onların mebusluk öncesi faaliyetleri, eğitim durumları ve mebusluk sonrası yaşamları hakkında karşılaştırmalı olarak bilgiler verildi. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Birinci Meclis'in, bir bölge olarak Vilayat-ı Şarkiye'ye nasıl baktığını ele almakla birlikte bölgede yoğun nüfusa sahip olan Kürtlerin nasıl algılandığını ve ortaya konulan algının nedenleri incelendi. Dördüncü bölümde 1920-1923 yılları arasında Vilayat-ı Şarkiye'nin meclis gündemini oldukça meşgul eden siyasi, sosyal-ekonomik sorunların neden-sonuçlarına bakıldı. Ayrıca meclisin bu sorunlara dair tutumu, sorunlara dair çözme yolları incelendi. Son bölümünde ise günümüz devlet erkinin ve Kürt siyasasının, Birinci Meclis'e dair söylem ve algılarına değinildi. Ancak gerek devlet erkinin ve gerek Kürt siyasasının Birinci Meclis'e dair yaklaşımlarında yanılgılar taşıdığı ortaya konuldu. Bu iddiayı ortaya koyarken ise bu yanılgıya neden olan tarih okumasının ardında yatan ideolojik yaklaşımlar irdelendi. Sonuç bölümünde ise, genel olarak çalışmanın Birinci Meclis'in yapısı ve ona dair güncel algıların yanı sıra temsil edildiği mebuslar, dönemsel sorunları çerçevesinde bir Vilayat-ı Şarkiye analizi yapıldı. Çalışmanın genelinde ortaya konulan olay ve olgular için ana kaynak olarak dönemin meclis tutanakları kullanmakla beraber, döneme tanıklık etmiş kişilerin anıları, konuyla ilgili kitap ve makalelerden yararlanılmıştır. Anahtar Sözcükler: Osmanlı Devleti, Birinci Meclis, Mebus, Kürt, Vilayat-ı Şarkiye