Transilvanya bölgesi, Lutherci Mediaş Azize Margaret Kilisesi'ndeki Anadolu halıları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LEVENT BOZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SUAT ALP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:"Transilvanya Bölgesi, Lutherci Mediaş Azize Margaret Kilisesindeki Anadolu Halıları" konulu tez çalışmasında, 15. yüzyılın sonu ile 18. yüzyılın başı arasındaki dönemde Anadolu'da dokunup, ağırlıklı olarak ticaret yoluyla Transilvanya'ya ulaşan ve buradaki Lutherci kiliselerinde nadide birer sanat eseri olarak büyük bir saygı ve beğeni kazanan Anadolu halıları ve bu halıların bölgeye ulaşmasını sağlayan faktörler değerlendirilmiştir. Giriş bölümünde konu, kapsam, araştırma süreci ve konu ile ilgili yayınlanmış bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde Transilvanya'nın coğrafi özelliklerinden bahsedilmiş, ardından Daçya Krallığı'nın Roma işgaline uğrayarak özellikle dil ve gündelik yaşamda Latinleşmesi, ardından Macarların bölgeye gelişi ve büyük bir krallık kurmaları anlatılmıştır. Ardından Macar Krallığı'nın özellikle Transilvanya bölgesini savunma ve geliştirme anlamında yetersiz kalmasıyla Roma-Cermen İmparatorluğu'ndan göçmen talep etmesi, bölgeye ağırlıklı olarak Saksonyalı Almanların gelmesi ve ardından Saksonya'da başlayan Reform hareketinin bölgeye ulaşmasının etkileri ele alınmıştır. Bölümün sonunda Transilvanya, Osmanlı egemenliğinde haraçgüzar bir prenslik olarak incelenmiş ve 17. yüzyılın sonunda Transilvanya'nın Avusturya himayesine girişine kadar meydana gelen olaylar irdelenmiştir. Üçüncü bölüm, Reform hareketinin doğuşu, Macar Krallığı ve Transilvanya'daki yayılımı ile etkileri, Protestanlığın Transilvanya'da yaşanan farklı alt mezheplerinin farklılıklarıyla benzerlikleri ele alınmış; ayrıca, zengin Anadolu halıları mirasının günümüze ulaşmasında büyük etkisi olduğu düşünülen Sakson Kale Kiliselerin doğuşu ve gelişimi ile ilgili bilgiler sunulmuştur. Dördüncü bölüm, Transilvanya'nın özellikle 14. yüzyılla beraber yükselişe geçen ticari faaliyetlerine incelenerek, Saksonların bu yükselişteki etkisine değinilmiş, 16. yüzyıldaki duraklamanın nedenleri tartışılmış ve özellikle 17. yüzyılın sonlarında değişen dengelerin bölge ticareti üzerindeki etkileri incelenmiştir. Beşinci bölümde, Transilvanya'daki Anadolu halıları ilk önce gümrük kayıtları, envanter defterleri, şehir arşivleri gibi belgelerdeki kanıtlardan yola çıkılarak ticari bir ürün olarak değerlendirilmiş, ardından sözü geçen halıların Lutherci kiliselerinde, saray ve özel mülklerde, düğünlerde, cenazelerde, kutlamalarda ve hatta edebiyatta ne şekilde yer bulduğu yazılı ve görsel kanıtlarla örneklenmiştir. Altıncı bölüm, tez çalışması kapsamında odaklandığımız Mediaş'ın tarihçesi, Sakson loncalarının şehirdeki önemi ve Azize Margaret Kilisesi'nin arşiv belgelerine dayanan tarihçesinden oluşmaktadır. Yedinci bölümde, Mediaş Azize Margaret Kilisesi halı koleksiyonun dünü ve bugününe değinilerek halıların teknik özellikleri irdelenmiş ve temsil edilen her halı tipolojik olarak sınıflandırılıp köken ve etkileşim yönünden çalışılmıştır. Sonuç bölümünde, çalışma kapsamında elde edilen bilgiler ayrıntılı olarak değerlendirilmiş, konuya ilişkin üretilmiş ve tarafımızca yanlış olduğu yazılı kaynaklarla doğrulanmış teorilerden bahsedilerek bu zengin koleksiyonun bugünü ve yarınına ilişkin düşüncelere yer verilmiştir. Katalog bölümünde, Mediaş Azize Margaret Kilisesi'nde bulunan ve tez çalışması kapsamında incelenen 35 Anadolu halısının fotoğraflı envanter bilgileri bulunmaktadır.