Egzersizin Uzun Süreli Deksametazon Kullanımına Bağlı Kardiyak oksidatif stres üzerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMİT HAYTA
Danışman: Şenay Akın
Özet:
Hayta, Ü., Egzersizin Uzun Süreli Deksametazon Kullanımına Bağlı Kardiyak Oksidatif Stres Üzerine Etkisi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Spor Bilimleri ve Teknolojisi Programı Doktora Tezi, Ankara, 2025. Glukokortikoidler (GC) güçlü immünosupresif ve anti-inflamatuvar özellikleri nedeniyle birçok hastalığın tedavisinde kullanılmaktadır. Ancak yüksek doz ya da uzun süreli kullanımı kalpte reaktif oksijen türlerinin (ROS) artışını tetikleyerek kardiyak patolojilere neden olmaktadır. Egzersizin endojen antioksidan seviyelerini artırdığı ve ROS üretim mekanizmalarını yeniden düzenleyerek kalbi oksidatif strese karşı koruduğu iyi bilinmektedir. Bu çalışma, egzersizin glukokortikoid kullanımına bağlı sıçan kalp dokusunda oluşan oksidatif stresi önleyip önleyemeyeceğini araştırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Wistar soyu erkek sıçan Kontrol (K, n=8), Deksametazon (D, n=8) ve Deksametazon + Egzersiz (DE, n=8) olarak rastgele 3 gruba ayrılmıştır. D ve DE gruplarına 21 gün boyunca günlük 1 mg/kg dozda subkutan deksametazon verilmiştir. DE grubu, 21 gün süresince haftada 5 gün, günde 1 saat süreyle 25 m.dk-1 hızda koşu egzersizlerini sürdürmüştür. K grubundaki hayvanlara, diğer gruplarla aynı hacimde olacak şekilde günlük subkutan salin enjeksiyonu uygulanmıştır. Deneysel protokol sonunda sıçanlar ötenazi edilerek kalp dokusu çıkarılmış ve sol ventrikül izole edilerek aşağıdaki analizler yapılmıştır. Sol ventrikül NADPH oksidaz 2 ve 4 (NOX2 ve NOX4), p22phox, Nrf2 ve lipid peroksidasyonu belirteci olan 4-hidroksinonenal (4-HNE) protein düzeyleri Western Blot yöntemi ile analiz edilmiştir. İleri protein oksidasyonu (AOPP) düzeyleri, süperoksit dismutaz (SOD) ve katalaz (CAT) antioksidan enzimlerinin aktivite düzeyleri spektrofotometrik yöntemle analiz edilmiştir. K grubu ile karşılaştırıldığında deksametazon D ve DE grubunda 4-HNE düzeylerini artırırken (p<0,05), D grubu ile karşılaştırıldığında egzersiz DE grubunda 4-HNE düzeylerindeki artışı önlemiştir (p<0,05). AOPP düzeyleri D grubunda artarken (p<0,05), DE grubunda egzersiz deksametazon kaynaklı AOPP artışını önlemiştir (p<0,05). K grubu ile karşılaştırıldığında D ve DE grubunda NOX2 düzeyleri artarken (p<0,05), NOX4 ve p22phox protein düzeyleri sadece D grubunda artmış (p<0,05), deksametazon enjeksiyonuna egzersizin eklenmesi deksametazon kaynaklı NOX4 ve p22phox protein düzeylerindeki artışı önlemiştir (p<0,05). Benzer şekilde Nrf2 protein düzeyleri sadece D grubunda artarken (p<0,05), DE grubunda Nrf2 düzeyleri değiştirmemiştir (p>0,05). K grubu ile karşılaştırıldığında SOD enzim aktivitesi hem D hem de DE grubunda artarken (p<0,05), CAT enzim aktivitesi sadece DE grubunda artmıştır (p<0,05). Sonuç olarak, düzenli aerobik egzersiz, NADPH oksidaz protein seviyelerini azaltarak ve endojen antioksidan savunma sistemlerini güçlendirerek, glukokortikoidlerin kalp dokusunda neden olduğu oksidatif stresi önlemiştir. Bu bulgular, egzersizin, deksametazonun neden olduğu oksidatif hasardan kalbin korunmasında non-farmakolojik bir müdahale olarak terapötik potansiyelini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: NOX2, NOX4, 4-HNE, AOPP, Antioksidan enzimler