Phlebotomus tobbi Adler, Theodor & Lourie, 1930 (Diptera: Psychodidae)'ni̇n sıcaklığa bağlı gen ekspresyon seviyelerindeki değişimler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GİZEM OĞUZ
Danışman: Salih Bülent Alten
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Phlebotomus tobbi Adler, Theodor ve Lourie, 1930, Türkiye'de geniş yayılım gösteren vektör kum sineği türlerinden biridir. Bu tür Leishmania infantum, Nicolle, 1908 protozoan parazitlerinin ülkedeki kanıtlanmış vektörü olup çok sayıda Phlebovirus suşunun da taşınması ve bulaşmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu tez çalışmasında çevresel etmenlerin P. tobbi vektörüne ait transkriptlerin ifade seviyelerine olan etkileri incelenmiştir. Sıcaklığın gen ifadesine olan direkt etkisini ölçmek amacıyla farklı sıcaklık koşulları (23oC ve 27 oC) altında P. tobbi laboratuvar kolonileri yetiştirilmiştir. Bu kolonilerden elde edilen ergin dişi bireylerin hayatta kalma, gelişim ve hastalık oluşumuna etki eden Cacophony (PtCac), Salivary Gland Protein 32 (PtSP32) ve Salivary Gland Protein 38 (PtSP38) genlerinin ifade seviyelerindeki farklılıklar ortaya konmuştur. Çevresel etmenlerin gen ifadesine olan etkisini gözlemlemek amacıyla üç farklı coğrafi bölgede yayılım gösteren (Adana, Datça ve Yozgat) P. tobbi populasyonlarındaki ilgili üç genin ifade seviyeleri karşılaştırılmıştır. Gen ekspresyon seviyeleri ile çevresel faktörler arasındaki ilişkiler, örneklem alanlarına ait ortam sıcaklığı ve bağıl nem verileri kullanılarak istatistiksel olarak test edilmiştir. Ayrıca MALDI-TOF MS protein profili analiz yöntemi ile P. tobbi doğal populasyonlarının protein örüntüleri ortaya çıkarılarak, yöntemin coğrafi populasyonların ayrımındaki etkinliği araştırılmıştır. Hem laboratuvar kolonilerinin hem de doğal populasyonların PtCac gen ifade seviyeleri arasında farklılıklar gözlenmiştir. Laboratuvar kolonilerine ait gen ifadesi analizleri, PtCac gen ifade seviyesi ve sıcaklık arasında pozitif korelasyon olduğunu göstermiştir. Ancak doğal populasyonlarda, çevresel sıcaklık ile negatif bir korelasyon tespit edilmiştir. Bu populasyonlarda ayrıca PtCac gen ifade seviyeleri ve çevresel bağıl nem arasında da negatif bir korelasyon ilişkisi olduğu gözlenmiştir. Öte yandan PtSP32 gen ifade seviyelerinde laboratuvar kolonilerinde 23oC ve 27 oC sıcaklık koşulları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlenmezken, doğal populasyonlar arasında çevresel bağıl nem ile negatif korelasyon gösteren farklılıklar tespit edilmiştir. Laboratuvar kolonilerinde PtSP38 gen ifade analizleri itibariyle iki grup arasında sıcaklıkla pozitif ilişkili farklılıklar gözlense de, doğal populasyonların PtSP38 gen ifadelerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilememiştir. Doğal populasyonların protein profil analizlerine göre, populasyonlar arasında ufak farklılıklar gözlense de MALDI-TOF MS protein profil analiz yönteminde mevcut referans veri tabanı ile P. tobbi'nin coğrafi populasyonları arasında net bir ayrım yapılamamıştır. Bu tez çalışması ile L. infantum vektörünün farklı çevresel koşullardaki gen ifade değişimleri ilk kez ortaya konmuş, Türkiye'deki P. tobbi coğrafi populasyonların protein profilleri ile ayrımı ilk kez test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar bu vektörün değişen çevresel koşullardaki dinamiklerini anlamaya yardımcı olurken, vektör-parazit-konak ilişkilerini ve hastalık oluşma riskini belirlemek için yapılacak olan gelecek çalışmalara katkıda bulunacaktır. Ayrıca MALDI-TOF MS protein profil analizi ile elde edilen sonuçlar P. tobbi proteomik veri tabanına katkıda bulanarak bu yöntemin geliştirilmesini desteklemektedir.