Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklara güvenlik becerilerinin öğretiminde uygun olan ve olmayan davranış örnekleriyle öğretimin etkililiği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KUBİLAY ÇELİK

Danışman: Seray Olçay

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada, okul öncesi dönemdeki otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocukların kimyasallara güvenli tepkide bulunma becerisini edinmeleri, edindikleri becerileri korumaları ve farklı kişilere genellemeleri üzerinde uygun olan ve olmayan davranış örnekleriyle öğretimin etkililiği incelenmiştir. Araştırmada ayrıca OSB olan çocukların öğretmenlerinden öznel değerlendirme yaklaşımıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilerek, tipik gelişen akranlardan ise sosyal karşılaştırma yaklaşımıyla sosyal geçerlik verisi toplanmıştır. Araştırmada aynı zamanda öğretmenlerden araştırmacılar tarafından hazırlanan bir form aracılığıyla ekolojik geçerlik verisi toplanmıştır. Uygun olan ve olmayan davranış örnekleriyle öğretimin OSB olan çocukların kimyasallara güvenli tepkide bulunma becerisini edinmeleri üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla tek denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modelinin kullanıldığı araştırmanın bulguları, OSB olan çocukların hedef güvenlik becerisini edindiklerini, edindikleri güvenlik becerisini araştırma sona erdikten bir ve dört hafta sonra korumaya devam ettiklerini ve farklı kişilere genellediklerini ortaya koymuştur. Öznel değerlendirme yaklaşımıyla toplanan sosyal geçerlik bulguları OSB olan çocukların öğretmenlerinin araştırmada öğretimi yapılan hedef beceriye, uygun olan ve olmayan davranış örnekleriyle öğretime ve elde edilen sonuçlara ilişkin olumlu görüş bildirdiklerini, sosyal karşılaştırma yaklaşımıyla toplanan sosyal geçerlik bulguları ise OSB olan çocukların öğretim sonrasında akranlarından daha iyi bir performans sergilediklerini göstermiştir. Ayrıca ekolojik geçerlik bulguları öğretmenlerin uygun olan ve olmayan davranış örnekleriyle öğretimin ekolojik geçerliğini özellikle doğal ortam bağlamında olumlu değerlendirdiğini ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular alanyazın dikkate alınarak tartışılmış ve ileri araştırmalara ve uygulamalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.