Bizans Sanatı'nda öteki dünya anlayışı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SİNAN YILMAZ

Danışman: Sema Doğan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

"Bizans Sanatı'nda Öteki Dünya Anlayışı" adlı doktora tezimin konusu Bizans Sanatı'nda ölüm ve öteki dünya konulu sahneler olan Son Yargı, Anastasis, Ioannes Klimakhos'un Cennet Merdiveni ve Vita ikonlarındaki azizlerin ölümü açısından değerlendirmeler üzerinedir. Bizans Sanatı'nda Öteki Dünya Anlayışı adlı çalışma kapsamında yapılan değerlendirmeler sonucunda antik geleneklerin getirdiği yenilikler, Kilise Babalarının ortaya koyduğu görüşler, patristik geleneğin etkisi, yeni teolojik yaklaşımlar belirlediğimiz sahneleri ortaya çıkarmıştır. Öteki dünya konulu Son Yargı sahneleri, tüm eserlerde benzer özellikler göstermekle beraber eserler arasında temaların seçiminde bazen bazı temaların göz ardı edildiği ancak genel manada sahnelerde bir bütünlüğün olduğu görülmektedir. Başka bir sahne olan Anastasis sahneleri oluşumu itibariyle çarmıh ve diriliş sahneleriyle birlikte gelişim sağlamış, farklı sanat eserlerinde aynı yapı içerisinde devam etmiş fakat zamanla kendini tamamladıktan sonra dönemler arasında yenilikleri ortaya çıkarmıştır. Özellikle Orta Bizans ve Geç Bizans Dönemleri'nde bu net bir şekilde belirmektedir. Ioannes Klimakhos'un Cennet Merdiveni ise manevi külliyat açısından manastır hayatı için önemli bir yer tutmuş, keşişler üzerinde etkili olmuştur. Sahnelerde keşişlerin İsa'ya olan yolculuğu anlatılmış, bu yolculuk esnasında karşılaşılan zorluklar verilmiştir. Her basamağın ayrı bir önemi olup bu basamaklar sahneler içerisinde kendine yer edinmiştir. Merdivenin resimsel unsurları ortaya çıktığı ilk dönemlerde sahneler sadece merdiven ve içindekiler kısmıyla sınırlı kalmıştır. Ancak 11.-12. yüzyıllarıyla beraber sahneye iblisler, melekler, ejderha gibi motifler girerek sahne zenginleştirilip olay oldukça dramatize edilmiştir. Diğer bir konu olan Vita İkonlarında azizlerin ölüm anlarına değinilip mezar yapılarının vita ikonları içerisindeki yerleri belirlenmiştir.