Erken döneme ilişkin gelişimsel etmenler ile psikolojik iyilik hali arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şemaların aracı rolünün incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GİZEM SAYGILI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SAİT ULUÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, erken döneme ilişkin gelişimsel etmenlerle psikolojik iyilik hali arasındaki ilişkide uyumsuz şemaların aracı rolü incelenmektedir. Bu doğrultuda temel duygusal ihtiyaçlar, erken dönem yaşantılar ve duygusal mizaç diğer bir ifadeyle erken dönem uyumsuz şemaların kuramsal olarak öngörülen gelişimsel belirleyicileri bir model içinde ele alınmaktadır. Hacettepe Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesinde lisans düzeyinde öğrenim gören 223 kadın (%55,2) 181 erkek (%44,8), toplamda 404 kişi araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Aktarılan değişkenlerin ölçülmesi amacıyla katılımcılara Young Şema Ölçeği (YŞÖ), Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II (YİYE-II), Psikolojik Kontrol Ölçeği, Çocukluk Örselenme Yaşantıları Ölçeği (ÇÖYÖ), Beş Faktör Envanteri (BFI), Belirti Tarama Listesi (SCL-90-R) ve demografik bilgi formu uygulanmıştır. Araştırmada, tüm yordayıcı değişkenlerin (temel duygusal ihtiyaçlar, erken dönem yaşantılar, duygusal mizaç ve erken dönem uyumsuz şemalar) birbirleriyle ve bağımlı değişkenle (psikolojik iyilik hali) olan ilişkisini değerlendirmek için korelasyon analizi yapılmıştır. Katılımcıların cinsiyet ve sosyoekonomik düzeye göre araştırmada yer alan değişkenler için farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmek amacıyla yapılan MANOVA (Multivariate Analysis of Variance) analizi sonucunda cinsiyet etkisinin anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında test edilen kuramsal modelle ilgili analizler Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) kullanılarak yapılmıştır. Yapılan MANOVA analizleri sonucunda, araştırmada yer alan değişkenlerin cinsiyet denek değişkenine göre farklılık gösterdiği tespit edildiğinden kuramsal modele ilişkin analizlerde kadın ve erkek ayrı ayrı değerlendirilmiştir. YEM analizleri sonuçları, erken döneme ilişkin gelişimsel etmenler ve psikolojik iyilik hali arasındaki ilişkinin erken dönem uyumsuz şemalar aracılığıyla açıklanabileceğini göstermiştir. Kuramsal açıdan beklenmedik bir bulgu olarak, bu ilişkide duygusal mizaçın uyumsuz şemalar aracılığıyla iyilik halini yordamadığı gözlemlenmiştir. Çalışılan modelde, kadınlar ve erkekler için erken dönem gelişimsel etmenlerin daha çok kopukluk ve zedelenmiş otonomi şemaları aracılığıyla psikolojik iyilik halini etkilediği gözlenmektedir. Temel duygusal ihtiyaçlarla ilgili teorik model değerlendirildiğinde, kadınlarda kaçınma boyutu ve anne-baba psikolojik kontrol; erkeklerde kaygı boyutu, kaçınma boyutu ve anne-baba psikolojik kontrol, kopukluk ve zedelenmiş otonomi şemaları aracılığıyla psikolojik iyilik halini etkilediği gözlenmiştir. Erken dönem yaşantılarla ilgili teorik model değerlendirildiğinde, kadınlar ve erkeklerde belirgin olarak fiziksel istismar ve duygusal istismarın kopukluk ve zedelenmiş otonomi şemaları aracılığıyla psikolojik iyilik halini etkilediği gözlenmiştir. Sonuç olarak, araştırma bulguları erken döneme ilişkin gelişimsel etmenlerin psikolojik iyilik hali ile olan ilişkisinin uyumsuz şemalar aracılığıyla olabileceğini göstermiştir. Kuram ve uygulamaları destekleyen bu bulgular alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır Anahtar Sözcükler Erken dönem uyum bozucu şemalar, bağlanma, psikolojik kontrol, erken dönem yaşantılar, duygusal mizaç, psikolojik iyilik hali.