Akut Yüksek Şiddetli Aralıklı Egzersiz ve Orta Şiddetli Dayanıklılık Egzersizi Sonrası Kandan İzole Edilen Eksozomların İnsan Kanser Hücre Hatlarında Anti-Kanser Etkilerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Spor Bilimleri Ve Teknolojisi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERKAY ÖZERKLİĞ
Danışman: Şükran Nazan Koşar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Düzenli egzersizin kanser insidansını azalttığı ve prognozunu iyileştirdiği bilinmekle beraber bu pozitif etkilerin altında yatan mekanizmalar halen aydınlatılmamıştır. Son yıllarda birçok çalışma, egzersizin hücresel iletişim için gerekli olan ekstrasellüler veziküller (EV'ler) aracılığı ile çok sayıda farklı hastalıkta terapötik etkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu çalışmanın amacı, farklı iki egzersiz modalitesi sonrası sağlıklı genç erkeklerin serumundan elde edilen egzersiz kaynaklı EV'lerin A549 ve HT-29 insan akciğer ve kolon kanseri hücreleri üzerindeki anti-tümorijenik etkilerinin incelenmesidir. Çalışmaya, fiziksel olarak aktif 10 erkek (ortalama yaş: 25,4± 6,2; vücut ağırlığı: 73,4± 6,1 kg; boy: 176,9± 6,9 cm; maksimal oksijen tüketimi (VO2maks): 45,0 ± 3,7 ml/dk/kg) katılmıştır. Katılımcılar, randomize çapraz tasarımla, toplam iş yükü eşleştirilmiş, ortalama 20 dakika süren ve en az 48 saat ara gerçekleştirilen iki farklı egzersiz protokolünü tamamlamıştır: yüksek şiddetli aralıklı egzersiz (YŞAE) ve orta şiddetli dayanıklılık egzersizi (OŞDE). İlk yapılan egzersiz öncesi dinlenim halinde (ÖN) ve her egzersiz protokolünden hemen sonra katılımcıların serum örneklerinden elde edilen EV'ler, A549 Akciğer ve HT-29 kolon kanser hücrelerine verilmiştir. Çalışmaya, kanser hücre hatlarına sadece fosfat tamponlu tuz (PBS) uygulamasının yapıldığı bir Kontrol denemesi de eklenmiştir. EV uygulamasının antitümerojenik etkileri, hücre canlılığı ve hücre proliferasyonu deneyleri, Bax, Bcl-2 ve Kaspaz-3, y-H2AX protein eksperesyon düzeylerinin Western Blot yöntemiyle belirlenmesi ve çift zincir DNA kırığına sahip hücrelerin saptanması için TUNEL-pozitif hücre sayısının belirlenmesi ile değerlendirilmiştir. Bu amaçla, Kontrol (kanser hücre hatlarına sadece PBS uygulaması), ÖN (egzersiz öncesi alınan serumdan elde edilen eksozomlar), OŞDE ve YŞAE sonrası elde edilen eksozomların incelenen değişkenlere etkisi karşılaştırılmıştır. Denemeler arası farklılıklar, Tek Yönlü Varyans Analizi ile karşılaştırılmıştır. EV uygulaması, HT-29 ve A549 insan kanser hücre hatlarında hücre canlılığını azaltmıştır (p 0.05). TUNEL analizi sonuçları, TUNEL pozitif hücre sayısının Kontrol denemesine kıyasla ÖN uygulamasında %16 (p<0.01), YŞAE uygulamasında ise %28 arttığını (p<0.001) göstermiştir. Sonuç olarak, düzenli egzersiz yapan sağlıklı genç bireylerden elde edilen eksozomlar HT-29 hücrelerinde apoptoz sürecini başlatarak kanser hücrelerinde hücre ölümüne yol açmakta, akut olarak yapılan YŞAE ise bu etkileri arttırmaktadır. Anahtar Kelimeler: Egzersiz, Eksozom, Kanser, Apoptoz