Bizans sanatıda Adem ve Havva imgeleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞÜKRAN ÜNSER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SEMA DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tezimizin ana konusunu Bizans sanatında Adem ve Havva?nın Yaratılış öyküsünün ele alınış biçimi oluşturmaktadır. Çalışmamızda, Adem ve Havvanın Yaratılış sahnelerinin seçimi, kaynakları, tasvirlerin ikonografik özellikleri ve liturjik işlevleri incelenerek örnekler arasındaki benzerlik ve farklılıklara değinilmiştir. Hıristiyanlığın erken dönemlerinden itibaren karşımıza çıkan Adem ve Havva figürleri, Bizansın geç dönemlerine kadar çeşitli şekillerde tasvir edilmiştir. Hıristiyan sanatının erken dönemlerinde sıklıkla görülen Adem ve Havvanın Düşüşünü anlatan kurtuluş temalı sembolik anlatım, Bizans sanatının erken dönemlerinden itibaren yerini geniş sikluslar halinde tasvir edilmiş sahnelere bırakmıştır. İkonoklasmus öncesi bazı önemli eserlerle sınırlı olan Yaratılış siklusu, İkonoklasmus sonrası daha yoğun bir şekilde tasvir edilmiştir. Tasvir edilen grupta yer alan eserler homilye kopyaları, Octateuch el yazmaları ve fildişi kutulardır. Bunun yanında, Bizans anıtsal mimari eserlerde görmeye alışık olmadığımız sahneler bazı Ortodoks ve Katolik kiliselerde Bizans sanatı özellikleriyle karşımıza çıkmaktadır. Çalışmamızda önemli bir yere sahip olan Bizans kökenli Cotton Genesis el yazması Bizans sanatı yerine Batı sanatında çeşitli sanat eserlerinde yoğun bir şekilde kopyalanmıştır. Bu çerçevede, Bizans sanatına ait eserlerin yanında Batı sanatından ve Bizans sanatı ikonografik özellikleri gösteren eserlere de çalışmamızda yer verilmiştir. Çalışma esnasında Bizans ve Batı kiliselerinin Adem ve Havvanın öyküsüyle ilgili yaratılış, cinsel kimlik ve İlk Günah gibi temel meselelere yaklaşım farkı olduğu görülmüş ve bunun, sanat eserlerinde öykünün ele alınış biçimini etkilediği görülmüştür. Eserler incelenirken Yaratılış öyküsüne ilişkin teolojik yorumlardan yararlanılarak bazı karşılaştırmalar yapılmıştır. Bunun yanında, öyküyle ilgili daha önce din adamları tarafından yapılmış yorumlara da yer vermiş olan bazı önemli feminist yazarların yorumlarına da değinilmiştir. Tezle Hıristiyan sanatının bu iki kolu arasında var olan dünya görüşü farklılıklarına aydınlatıcı bir açılım getirilmeye çalışılmıştır. Konunun bizden sonraki araştırmalara ışık tutacağını düşünmekteyiz.