Ebeveyn kaybı yaşayan kişilerde psikolojik esneklik tepkisinin psiko - sosyal belirleyicileri: Kaybın koşulları, kişinin kendine, dünyaya, geleceğe yönelik algısı, algılanan sosyal destek ve başa çıkma stratejileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLE KOYUNCU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SEDAT İŞIKLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yakın olduğumuz bir insanın kaybı ölümün insan hayatındaki reddedilemez doğası sebebiyle sıkça karşılaşılan bir olgudur ve bu kayba kişilerin verdikleri tepkiler değişkenlik göstermektedir. Bonanno (2004) ölüme bağlı kayba verilen tepkilerin psikolojik esneklik, iyileşme, gecikmeli ve kronik olmak üzere 4 temel yol izlediğini ifade ederek, kayba verilen tepkilerin değişkenliğine vurgu yapmaktadır. Bonanno kayba gösterilen psikopatolojik tepkilerden ziyade, kayıp sonrası yüksek uyum ve en az psikopatolojiye işaret eden psikolojik esneklik tepkisi üzerinde durmuştur. Kayıp yaşayan kişilerin hangi bireysel özelliklerinin kayıp sonrası psikolojik esneklik tepkiler vermesini sağladığını anlamak için bir Psikolojik Esneklik Modeli öne sürmüştür (Mancini ve Bonanno, 2009). Mevcut çalışma kapsamında ebeveyn kaybı yaşamış kişilerin kayıp sonrası psikolojik esneklik tepkileri vermelerinde belirleyici olan bireysel farklılıklar, bu bireysel farklılıklar ve psikolojik esneklik tepkisi arasında etkisi olan değişkenlerin incelenmesi, Psikolojik Esneklik Modeli'nin uyarlanan halinin Türkiye toplumunda test edilmesi amaçlanmıştır. Psikolojik esneklik tepkisi mevcut çalışmada karmaşık yas düzeyi üzerinden tanımlanmıştır. Mevcut çalışmanın diğer bir amacı ise ebeveyn kaybı yaşamış kişilerde karmaşık yasın psiko-sosyal yordayıcılarını belirlemektir. Bu doğrultuda kişilerin bazı sosyo-demografik özellikleri, kaybedilen kişinin özellikleri, kaybın koşulları ve kaybın kişinin hayatına etkisinin karmaşık yas üzerindeki etkisinin incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırmaya en az 6 ay öncesinde ebeveyn kaybı yaşamış 379 kişi katılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, Psikolojik Esneklik Modeli'nden uyarlanan modelin veriye iyi uyum sağladığı görülmüştür. Ebeveyn kaybı yaşamış kişilerin benlik, dünya ve gelecek algısının (bilişsel üçlü) karmaşık yas tepkilerine hem doğrudan hem de algılanan sosyal destek ve duygu odaklı başa çıkma stratejileri üzerinden etki ettiği bulunmuştur. Kayıp yaşamış kişinin yaşı ve ölümden sonraki süre arttıkça karmaşık yas tepkilerinin azaldığı; kaybedilen kişinin mezarına yapılan ziyaret sayısı ve yaşam etkilenme düzeyi endeksinden alınan puanlar arttıkça, karmaşık yas tepkilerinin arttığı bulunmuştur. Karmaşık yas gösteren ve göstermeyen gruplar kaybın öznel zamanlaması açısından farklılık göstermiştir. Ölümü ani-sıralı olmayan olarak tanımlayan kişilerin daha fazla karmaşık yas belirti düzeyi gösterdiği ortaya konmuştur. Son olarak, karmaşık yas gösteren ve göstermeyen gruplar kişinin kaybın hayatını ne kadar etkilediğine dair algısı açısından farklılık göstermişlerdir. Analiz sonuçları kişilerin hayatlarının kayıptan etkilenme düzeyi arttıkça karmaşık yas açısından risk taşıdıklarını göstermiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılmış ve yas danışmanlığı sırasında özen gösterilmesi gereken, başa çıkma stratejileri ve yas olgusunun karmaşıklığını dikkate alma gibi klinik doğurgulara değinilmiştir.