Ergenlerde siber zorbalıkla mücadeleye yönelik geliştirilen mobil tabanlı kendine yardım uygulamasının etkililiği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EYÜP SABIR ERBİÇER
Danışman: Türkan Doğan
Özet:Bu çalışmanın amacı, psikoeğitim ve oyunlaştırma tekniklerini temel alarak ergenlerin siber zorbalıkla mücadelede farkındalık düzeylerini ve önleme/müdahale becerilerini artırmayı hedefleyen mobil tabanlı bir kendi kendine yardım uygulaması geliştirmek ve mobil uygulama ile yüz yüze siber zorbalıkla mücadele psikoeğitim programının etkililiğini karşılaştırmaktır. Farklı yöntemlerin aynı araştırmada birlikte kullanılmasına imkân sağladığı için bu çalışmanın deseni karma yöntem olarak tasarlanmıştır. Öncelikle, ergenlerin mevcut ihtiyaçları ve güncel deneyimleri gözetilerek mobil uygulama ve yüz yüze psikoeğitim programının içeriklerinin hazırlanabilmesi için 15 ergenle bireysel görüşmeler (Nitel Çalışma 1) yapılmış ve Türkiye'de siber zorbalık/mağduriyet konularında yapılan araştırmaların sistematik derlemesi ve meta-analizi yapılarak en önemli risk ve koruyucu faktörler belirlenmiştir. Siber zorbalıkla mücadeleye yönelik geliştirilen programlar, nitel çalışma 1 ve meta analiz çalışmasının bulguları temel alınarak mobil uygulama ve yüz yüze psikoeğitim eğitim programının içerikleri hazırlanmış ve mobil uygulama yazılımsal olarak geliştirilmiştir. Mobil uygulama ile yüz yüze siber zorbalıkla mücadele psikoeğitim programının etkililiğini karşılaştırmak için deneysel bir çalışma yapılmış ve mobil uygulama, yüz yüze psikoeğitim ve kontrol gruplarının her birine 25'er katılımcı olmak üzere toplamda 75 ergen dahil edilmiştir. Ayrıca, mobil uygulama grubundaki katılımcıların mobil uygulamaya yönelik kazanımlarını ve görüşlerini belirlemek amacıyla son test sonrasında odak grup görüşmeleri (Nitel Çalışma 2) gerçekleştirilmiştir. Deneysel çalışma bulguları, mobil uygulamanın ve yüz yüze psikoeğitim programının siber zorbalıkla mücadelede etkili olduğunu ve etkililik açısından aralarında anlamlı bir fark olmadığını göstermiştir. Odak grup görüşmeleri sonucunda ise önleme ve müdahale becerisi kazanımları, siber savunuculuk ve uygulamanın güçlü yönleri olmak üzere üç ana kategori belirlenmiştir. Elde edilen bulgular alanyazın ışığında tartışılmış ve farklı paydaşlara öneriler sunulmuştur. Anahtar sözcükler: siber zorbalık, siber mağduriyet, mobil uygulama, kendine yardım, oyunlaştırma