İsteme ve akıl ilişkisi üzerine iki insan görüşü: Freud ve Lacan

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EREN ÖZCÜLER

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): HARUN TEPE

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

"İnsan nedir?" sorusuna, düşünce tarihinde, onun bir doğa varlığı, akıl varlığı ya da hem bir doğa hem bir akıl varlığı olduğu türünden yanıtlar verilmiştir. Bu görüşlere bakıldığında, insan probleminin daha çok isteme (arzular) ve akıl ilişkisi açısından ele alındığı görülmektedir. İsteme ve akıl yanlarımızı insan ruhunun birer bölümü olarak konumlandıran ilk düşünürler Platon ve Aristoteles olmuştur. Bu iki filozof akıl yanının ruhun yönetici ilkesi olmasıyla insan teklerinin davranışlarına yön verebileceğini ve tür olarak insanın böylece bir akıl varlığı olarak nitelenebileceğini söylemektedirler. Çağımıza baktığımızda ise henüz aklın bireysel ve toplumsal yaşamda belirtildiği tarzda bir yönetici ilke olamadığını görmekteyiz. İnsanın değeri geri plana itilmekte, bu ise hem geleceğe karşı bir umutsuzluk oluşturmakta hem de insan problemini, onun yapıp etmelerini tekrar sorgulama ihtiyacını doğurmaktadır. Freud, insan davranışının bilinçdışı süreçlerle belirlendiğini ve bu süreçlerin de biyolojik kaynaklı içgüdüler ile kültürel etkenlerden oluştuğunu söylemektedir. Bu yapıda insan zihni sadece istemelerin gerçekleşmesi için bir araç olmaktadır. Lacan ise bilinçdışının dil ile belirlendiğini ve yeni doğan insan yavrusunun biyolojik, zihinsel ve simgesel alanlardaki dönüşümünün insanı belirlediğini söylemektedir. Freud ve Lacan'a göre, çağımız insanı hem istemelerinin, hem toplumsal yapıların hem de toplumsal simge sisteminin etkisiyle ruhuna hâkim olamamaktadır. Bu durumda ise hem toplumsal hem de bireysel mekanizmalarda gerekli değişiklikler yapılıp bir sorgulama gücü sağlanmadıkça, insan ruhunun yönetiminin başka unsurlar tarafından belirlenebileceği ve aklın bireysel ve toplumsal yaşama hâkim olamayacağı görülmektedir. Anahtar Sözcükler İsteme, Akıl, Platon, Aristoteles, Freud, Lacan, Bilinçdışı, Süperego, Simgesel düzen,