Ultra viyole (UV-B)stresinin bazı sarıçam (Pinus Sylvestris L.)soylarına etkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE ALAÇIK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Nuran Çiçek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ozon tabakasının incelmesi nedeniyle yeryüzüne ulaşan UV-B ışınlarının miktarı her geçen gün artmaktadır. UV-B ışınlarının miktarının artması, bitki büyüme ve gelişmesini olumsuz etkilemektedir. Bitkilerdeki UV-B stresine dayanıklılık veya duyarlılık, bitki türleri arasında farklılık göstermektedir. Sarıçam (Pinus sylvestris L.) orman oluşturan önemli çam türlerinden biridir ve Kuzey Yarımkürede geniş bir dağılış göstermektedir. Dağılım gösterdiği alanlardaki çevresel koşullara uyum sağlamak üzere genetik modifikasyonlar meydana geldiği için UV-B stresine karşı cevaplarının da araştırılması önem teşkil etmektedir. Bu araştırmada, dünya üzerinde yayılış gösterdiği farklı bölgelerden temin edilen sarıçam soylarının UV-B uygulamasına verdiği cevapların bazı fizyolojik parametrelerle ortaya konulması amaçlanmıştır. 10 farklı bölgeden sağlanan sarıçam soylarına iki gün boyunca sekizer saat UV-B uygulanmıştır. Uygulamadan 24 saat sonra, bazı fizyolojik parametreler (membran hasarı, antosiyanin, flavonoid, hidrojen peroksit (H2O2), fotosentetik pigment miktarları ve polifazik klorofil a fluoresansı parametreleri) ölçülüp analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; İspanya dışındaki sarıçam soylarında, membranlarında belirgin bir hasar saptanmamıştır. UV-B uygulaması ile antosiyanin miktarı Romanya, Vezirköprü ve Sarıkamış soylarında flavonoid miktarını İngiltere, Almanya ve Vezirköprü soylarında belirgin şekilde artarken, antosiyanin miktarı diğer soylarda değişmemiş, flavonoid miktarı Çatacık ve Kayseri soylarında azalmıştır. UV-B uygulaması sonucunda sarıçam soylarında en belirgin değişim hidrojen peroksit (H2O2) miktarlarında saptanmıştır. Almanya soyu dışındaki diğer tüm sarıçam soylarında hidrojen peroksit miktarı azalmıştır. UV-B uygulamasının tüm sarıçam soylarının klorofil pigment (klorofil a, b ve toplam klorofil) miktarlarını önemli derecede değiştirmediği belirlenirken, karotenoid miktarını İngiltere'de önemli derecede arttırdığı, Vezirköprü de ise azalttığı saptanmıştır. İngiltere ve Vezirköprü soylarındaki toplam klorofil/karotenoid oranındaki değişimin önemli olduğu belirlenmiştir. UV-B uygulamasının oksijen oluşturan kompleksin (OEC) fraksiyonunu İngiltere (artış) ve Vezirköprü (azalma) soylarında diğer soylardan daha fazla etkilediği saptanmıştır. Klorofil a fluoresansı parametreleri genel olarak değerlendirildiğinde; UV-B uygulaması Romanya'da önemli olmak üzere, Almanya, Ilgaz, Sarıkamış ve Çatacık soylarında fotosentetik performansı (PIabs) artırırken, İspanya hariç diğer sarıçam soylarında fotosentetik etkinliğin azalmasına neden olmuştur. Buna bağlı olarak; fotosentetik performansın bileşenlerini oluşturan OJIP parametreleri, UV-B uygulaması ile sarıçam soylarında farklı cevaplar sergilemiştir. Çalışmadan elde edilen tüm sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde, farklı yayılış alanlarından temin edilen sarıçam soylarının bazı fizyolojik süreçleri üzerine UV-B stresinin uygulanan süre ve seviye bakımından, şiddetli bir olumsuz etkiye neden olmadığı söylenebilir. Ancak, bir sınıflandırma yapılırsa Romanya ve Ilgaz soyları en iyi performansa sahipken, Fransa soyu en zayıf performansı sergilemiştir. Anahtar Kelimeler: Fotosentetik Pigmentler, H2O2, Membran Hasarı, Pinus sylvestris, Polifazik Klorofil a Fluoresansı, Sarıçam, UV-B Absorplayan Bileşikler, UV-B stresi