Türk dünyasında ninni
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE UĞURLU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): METİN ÖZARSLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ninniler sadece basit sözlü nazım parçaları değil, insan neslinin devamının işareti ve içinden çıktığı toplumun geleneksel değerlerini yansıtan ve gelecek nesillerin kültürel yapısını oluşturan temel taşlarıdır. Ninni üzerine bundan önce yapılan çalışmalar ve ilk ninni metinleri incelendiğinde, tanımı, tasnifi ve ortaya çıkışı açısından evrensel kültürdeki benzerleriyle birtakım ortak yönlere sahip olsalar da, her topluluğun ninnilerinin fonksiyonları ve iletişim boyutlarıyla belirgin birtakım farklı sosyo-psikolojik özelliklere ve kültürel belleği yansıtan ögelere haiz oldukları görülür.Türkçe konuşan toplulukların kültür geleneğinde ninniler, kendilerine has özellikler taşır ve bunlar kimi zaman tür, şekil ve yapı özellikleri açısından türkü, efsane ve ağıtlarla bütünlük arz edebilir. Ninnilerin icra zamanları ve sözlü, yazılı ve elektronik icra ortamları detaylı bir biçimde incelendiğinde münhasır bir kültürel belleğin dışavurum yollarından biri olduğu, ninniyi söyleyenlerin içinde bulunulan toplumsal değerleri yansıttığı görülür. Bu bağlamda, Türkçe konuşan toplulukların ninnilerindeki belirgin ortak yönlerin yanında, belirgin farklılıkları da arayarak kendi toplumlarına özgü anlam arka plânını ve farklı kültürel ögeleri ortaya çıkarmak mümkündürBütün insanlar için ortak olduğu bilinen ninni türünün Türk Dünyası kültür geleneğinde taşıdığı özelliklerin ortaya konulması amacıyla hazırlanan bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında bilinen ilk yazılı ninni metninden hareketle ninninin yaratılış sebebi ve ninni türüyle ilgili genel bilgi verilmiştir. Birinci bölümde önce ninni üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilmiş ardından ninninin tanımı ve tasnifi yapılmış, ninni tipleri ele alınmıştır.İkinci Bölümde Türk Dünyası ninnilerinin tür, şekil ve yapı özellikleri incelenmiş, ninninin türkü, efsane ve ağıtlarla ilgisi tespit edilmiştir. Aynı bölümde fonksiyonları ve iletişim boyutuyla ele alınan ninnilerin sosyo-psikolojik özellikleri ve kültürel belleğin temsilcisi olmaları üzerinde durulmuştur.Üçüncü Bölümde interaktif bir anlatı olan ninninin icra zamanı ve ortamları üzerinde durulmuş bu bağlamda ninniler sözlü, yazılı ve elektronik icra ortamlarına göre değerlendirilmiştir. Bu bölümde, kültürel belleğin dışavurum yollarından biri olmalarından hareketle, ninniyi söyleyen ve toplumsal değerler dikkate alınarak ninnilerin konuları tespit edilip değerlendirildikten sonra Türk Dünyası ninnilerindeki ortaklık ve farklılıklar tespit edilmiş ve ninnilerin anlam arka plânı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.Ninnilerin basit sözlü nazım parçalarından ibaret olmadığı, insanlığın devamının işareti ve ait olunan kültürün temsilcisi olmakla nesiller yaratan bir tür olduğu sonuç kısmında belirtilmiştir.Anahtar kelimeler: ninni, Türk dünyası, kültür