DEPREM YAŞAMIŞ KORUYUCU ANNELERE YÖNELİK TRAVMA ODAKLI BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ TEMELLİ GRUPLA PSİKOLOJİK DANIŞMA
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEYZA ŞANAL GÜNGÖR
Danışman: Nilüfer Koçtürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel amacı, Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi (TO-BDT) temelli grupla psikolojik danışmanın, koruyucu annelerin ebeveynlik stresi ve duygu düzenleme becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada keşfedici sıralı karma desen kullanılmış ve araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşama olan nitel araştırmada, fenomenolojik desenle 10 katılımcıyla bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre; yaşam tecrübeleri, psikofizyolojik etkiler, ebeveyn olarak ihtiyaçlar, ebeveyn-çocuk ilişkileri ve psikososyal destek gereksinimleri şeklinde beş ana tema ile koruyucu annelerin deprem sonrası yaşantıları ve gereksinimleri belirlenmiştir. İkinci aşama olan nicel araştırmada ise 28 koruyucu anne 14 deney ve 14 bekleme listesi kontrol grubu olacak şekilde seçkisiz olarak gruplara atanmış; TO-BDT temelli grupla psikolojik danışma ardışık biçimde her iki gruba da uygulanmıştır. Veri toplama araçları olarak Ebeveynlik Stresi Ölçeği, Ebeveyn Duygu Düzenleme Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde parametrik olmayan istatistiksel yöntemlerden Mann-Whitney U, Friedman ve Wilcoxon İşaretli Sıralar testleri kullanılmıştır. Bulgular, her iki grupta da ebeveynlik stresinin azaldığını, duygu düzenleme becerilerinin ise anlamlı biçimde arttığını göstermiştir (p < .05). Deney grubuna dokuz hafta sonra uygulanan izleme testi, elde edilen kazanımların kısa vadede kalıcılığını ortaya koymuştur. İki grubun son-test puanları karşılaştırıldığında gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Benzer şekilde, deney grubunun izleme testi puanları ile kontrol grubunun son-test puanları arasındaki fark da anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuçlar ile travma odaklı bilişsel davranışçı terapi temelli grupla psikolojik danışmanın zaman faktöründen bağımsız olarak etkili olduğu belirlenmiştir. Bulgular, ilgili alan yazını çerçevesinde tartışılmış ve öneriler geliştirilmiştir. Anahtar sözcükler: travma odaklı bilişsel davranışçı terapi, ebeveynlik stresi, duygu düzenleme, aile psikolojik danışmanlığı, koruyucu aile