Teodosios Hanedanı'nda Kadın Banilerin etkinlikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEYDA HİLAL ERBİLGİN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MUSTAFA SACİT PEKAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez konusunu, Theodosios Hanedanı'nda kadın banilerin yaptırdıkları eserler oluşturmaktadır. Çalışmada, altı kadın baninin dönemindeki siyasi, dini, askeri ve sanatsal olaylar incelenmiş, yaşamları incelenerek, yaptırdıkları eserlere etkileri araştırılmıştır. Banilerin tarihsel kimlikleri, sosyal statüleri, görev/ünvanları, yapım etkinlikleri ve eserleri ele alınmıştır.Theodosios Hanedanı, 379-455 yılları arasında hüküm sürdükleri süre içinde, Roma İmparatorluğu, Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı, kavimler göçünden dolayı, halk sürekli hareketliliğe zorlandı. Hıristiyanlık, pagan kültürüne karşı artarak itibar gördü. Roma aristokrasisi yeni inancı kabul etti, teolojik kesimin insanları, siyasette de güçlendiler. Bu gelişmelere imparatorluğa mensup kadınlar da önce olmadığı kadar katıldılar ( Holum, 1982, s. 2).Büyük Roma İmparatorluğu geleneğinin bir devamı olarak, Bizans İmparatorluğu'nda da, özellikle saray içinde ve çevresindeki kadınların, ?bani?lik yaptıkları gözlemlenmektedir. Çalışmamızda, banilik yapmış olan kadınların yaşam öyküleri incelenerek, üretime katkıda bulundukları eserlerin sanat tarihi açısından değer ve önemleri ve bu eserlerin günümüzdeki durumları incelenmiştir.Eudoxia'nın Gazze'de yaptırdığı Gaza Katedrali günümüze ulaşmamıştır.Ravenna'da, Galla Placidia'nın yaptırdığı üç mimari eser yerinde incelenmiştir. Santa Croce Kilisesi, batı duvarının bir bölümü dışında ayakta değildir. Yapının narteksine bitişik, güneydeki mekan bugün Galla Placidia Anıt Mezarı olarak bilinmektedir ve günümüze gelebilmiştir. Ravenna'daki diğer yapı yine Galla Placidia'nın yaptırdığı, San Giovanni Evangelista Kilisesi'dir. Kilise, değişik dönemlerde, defalarca yenilenmiş ve 1944'de bombalandıktan sonra yeniden yapılarak kullanıma açılmıştır.İstanbul'da, Pulkheria'nın yaptırdığı, günümüze ulaşmayan Aziz Stephanos Kilisesi ve sadece duvarlarının bir bölümünün ayakta olduğu, Chalkoprateia Kilisesi incelenmiştir. Ayrıca ibadete açık, fakat yalnızca ayazması orijinal olan Blachernai Kilisesi yerinde incelenmiştir. Hodegetria Kilisesi ise günümüze ulaşmamıştır.Günümüzde ayakta olmayan bir diğer yapı, Athenais Eudokia'nın Kudüs'te yaptırdığı Aziz Stephanos Kilisesi'dir.Licinia Eudoxia'nın yaptırdığı, Janin'in planına göre Kadıköy, Yeldeğirmeni'ndeki Azize Euphemia Kilisesi de günümüzde ayakta değildir.Athenais Eudokia'nın başlatıp, Anicia Juliana'nın bitirdiği ve bezemelerini yaptırdığı Polyeuktos Kilisesi'nin kalıntıları, bugün Saraçhane'de, Atatürk Bulvarı'nda, etrafı tellerle çevrili olarak bulunmaktadır.1960'larda yapılan kazı çalışmalarında bulunan bazı eserler İstanbul Arkeoloji müzesinde sergilenmektedir.Çalışmamızın konusunu oluşturan bir diğer eser, Viyana Dioskorides el yazmasıdır. Bu eser bir tıp kitabı olup, yaklaşık 512 yılında Anicia Juliana için yazılmıştır. Kitabın ön sayfasında bağışçının portresi vardır (Weitzmann, 1971, s. 154).Anahtar Kelimeler:Bizans, Theodosios Hanedanı, Bani, Mimari Eser, El Yazması.