Biyopolitika kavramına dair bir soruşturma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UTKU ÖZMAKAS
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): CEMAL GÜZEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Felsefe tarihinin en başından beri insanların yönetimi ya da nasıl yönetileceği başlıca sorunlardan biri olarak belirmiştir. Politikanın alanının neresi olduğuna, sınırlarının nerede başlayıp bittiğine, hangi kurumları kapsadığına, kimin hangi gerekçeye dayanarak yönetebileceğine ilişkin sayısız soru ve sorun ortaya konmuştur. Bunlara verilen yanıtlarsa özellikle son yıllarda reel politika alanında yaşanan gelişmeler ve ortaya çıkan krizlerle bağlantılı olarak daha da çeşitlenmiştir. Bu çerçevede, Michel Foucault'nun son dönem çalışmalarının yarattığı etkiyle siyaset felsefesi bağlamındaki tartışmalarda merkezî bir rol üstlenmeye başlayan "biyopolitika" kavramı, farklı düşünürlerce çeşitli anlamlarda kullanılmaya başlanmıştır. Ne var ki, kavramın anlam hazinesi genişledikçe kullanım şekli de bir ölçüde muğlaklaşmaktadır. Bu nedenle kavramın neliğine dair felsefece bir soruşturma yürütmek kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu kavramın tarihsel temellerinden başlayarak günümüz felsefi düşüncesi içerisinde nasıl bir yere konumlandırılabileceğini ortaya koymaktır. Bunun için öncelikle Giriş bölümünde siyaset felsefesi geleneğini oluşturan ve ilerleyen bölümlerdeki tartışmaları çeşitli açılardan etkileyen kimi temel isimlerin siyaset anlayışları ele alınacaktır. Daha sonra birinci bölümde, kavramın bugünkü önemini kazanmasında en büyük pay sahibi Michel Foucault'nun düşünsel çerçevesi ele alınacak ve "iktidar" ile "özne" kavramlarına dair yürüttüğü soruşturmanın kendisini nasıl biyopolitika kavramına vardırdığı gösterilmeye çalışılacaktır. Bu bağlamda kavramla ilişkisi içerisinde ele aldığı "nüfus", "pastoral iktidar", "tutum", "rekabet", "insan sermayesi" gibi kavramlar da çözümlenecektir. İkinci bölümde, Foucault'ya yönelik eleştirilerle yola çıkan ancak daha sonra özgün bir hat oluşturan Giorgio Agamben'in düşünceleri ele alınacaktır. Biyopolitikayı tarihsel olarak antik dönemlere kadar geri götüren düşünürün "zoē" ile "bios" arasında yaptığı ayrımla kavrama yeni bir temel kazandırırken, aynı zamanda etik ve politikanın kesişim bölgelerindeki belirsizlik mıntıkalarını nasıl ortaya koyduğı gösterilmeye çalışılacaktır. Üçüncü bölümde ise yine Foucault'nun eleştirisinden hareket eden Michael Hardt ile Antonio Negri'nin biyopolitika anlayışı ele alınacaktır. Düşünürlerin, önceki isimlere kıyasla kavramın eleştirel potansiyeline kurucu bir güç katma çabası ele alınarak, günümüzün reel politika alanına dair tespit ve çözüm önerileri de kavramsal çerçeveleri dahilinde incelenecektir. Sonuç olarak, günümüz düşünce dünyasında "biyopolitika" kavramına yönelik üç temel yaklaşımın kendine has özellikleri ve sorunları gösterilerek eleştirisi yapılmaya çalışılacaktır. Bu bağlamda çalışmanın asli amacı, "biyopolitika" kavramı etrafında kümelenen düşünme çabalarını farklı temsilcileri üzerinden açımlayarak geleneksel "politika"dan bir kopuşu temsil edip etmediğini, siyaset felsefesi çerçevesinde bir katkı sayılıp sayılamayacağını göstermek ve kavramı genel olarak günümüz felsefesinin genel bağlamı içerisinde konumlandırmaktır.