Bilgisayar çevirisi kalitesinin değerlendirmesi yöntemlerinde tutarlılık
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mütercim Tercümanlık A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ÖZDEN ŞAHİN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): AYMİL DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bilgisayar çevirisi, insan yardımına çeşitli derecelerde başvurarak otomatik çeviri yapan programlar için kullanılan genel terimdir. Bilgisayar bilimi, dilbilim ve çeviribilimi bir araya getiren bu disiplinler arası alanda henüz yanıtlanmamış pek çok soru vardır. Bu sorulardan biri de bilgisayar çevirisi kalitesinin değerlendirmesidir. Buna ek olarak, çeviri teknolojileri söz konusu olduğunda genellikle BÇA'ya yönelen çeviribilim literatüründe bilgisayar çevirisi konusunda bir boşluk yer almaktadır. Bu çalışma İngilizce ve Türkçe arasında çeviri yapan Google Translate, Proçeviri ve Sametran bilgisayar çevirisi programlarının kalitelerini değerlendirerek literatürdeki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Bu çalışma İngilizce'den Türkçe'ye bilgisayar çevirisinin kalitesinin değerlendirmesinde kullanılan iki farklı yöntem olan mikro değerlendirme ve makro değerlendirme arasındaki tutarlılığı araştırmayı amaçlamaktadır. Buna ek olarak, bilgisayar çevirisinin farklı metin türlerinde gösterdiği farklılıklar ve hataların insanların bilgisayar çevirisi kalitesi konusundaki algısı üzerindeki etkisi de araştırılmıştır. Bu sorulara dört farklı metin türü için örnek metinleri çeviren üç farklı bilgisayar çevirisi programlarının çıktıları üzerinde bir inceleme yapılarak cevaplar aranmıştır. Bu çalışmada betimleme yöntemi kullanılmıştır. Yapılan karşılaştırmalı ve karşıtsal inceleme iki basamaklıdır. Önce, bilgisayar çevirisi programlarının çıktıları için Flanagan tarafından tanımlanan hata sınıflandırması çerçevesinde hata incelemesi yapılmıştır. Daha sonra 20 tercümanlık öğrencisinin katılımıyla bir insan değerlendirmesi gerçekleştirilmiştir. Yorumcular çıktıları anlaşılabilirlik, sadakat ve genel kaliteye göre incelemiştir. Gerçekleştirilen incelemelerden elde edilen sonuç, bilgisayar çevirisini tutarlı bir şekilde değerlendirmenin mümkün olduğudur; hata sayıları ve yorumcuların derecelendirme ve sıralamaları arasında benzerlikler vardır. Buna ek olarak, anlaşılabilirlik ve sadakat dereceleri ile genel kalite sıralamaları arasında da benzerlikler vardır. İncelemeden elde edilen en önemli sonuçlardan biri de bilgisayar çevirisi programlarının kalitesinin temel olarak cümlenin uzunluğuna bağlı olduğudur. Çalışmanın hem insan hem de bilgisayar çevirisi araştırmasına, tercümanlık öğrencilerinin katılımıyla gerçekleşen kapsamlı bir değerlendirme sunarak İngilizceden Türkçeye çalışan bilgisayar çevirisi programlarının çıktıları üzerinde bir hata sınıflandırması sunarak katkıda bulunması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler Bilgisayar çevirisi, bilgisayar çevirisi değerlendirmesi, çeviri teknolojileri, insan değerlendirmesi, hata sınıflandırması, anlaşılabilirlik, sadakat.