A linguistic study on word association behavior of Turkish speaking children in urban and rural settings: A socio - cognitive perspective
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İngiliz Dilbilimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: RUHAN GÜÇLÜ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): AYŞE ZEYNEP AYDIN
Özet:Sözcük çağrışımı, dilbilim, sinir-ruhbilim ve ruhdilbilim alanlarında en çok kullanılan tekniklerden biridir. Sinopalnikova (2003)' ya göre çağrışım mekanizmalarını ortaya çıkaran en basit deney tekniği, serbest çağrışım testidir. Bu test, bilginin insan zihninde nasıl yapılandığı hakkında en geniş bilgiyi verir. Söz konusu çalışmada araştırmacı yaşanılan yerin çocukların dil gelişimi üzerinde etkili olup olmadığını ortaya çıkarmak amacıyla bilişsel bir bakış açısıyla sözcük çağrışım testini kullanmıştır. Gelişimsel ruhbilimci olan Wertsch (1991), insanın zihinsel işlevlerinin bu zihnin içinde yer aldığı toplumsal ve kültürel etkenlerden bağımsız ele alınamayacağını savunur. Bu görüşten yola çıkarak, bu çalışmada Ankara'nın kentsel ve kırsal bölgelerinde yaşayan 11 yaşındaki toplam 345 çocuğa 12 uyarıcı sözcükten oluşan bir liste sunulmuştur ve akıllarına gelen ilk beş sözcüğü yazmaları istenmiştir. İzlenen sözcük çağrışımlarının, sözcüklerin zihinsel sözlükte nasıl saklandığını ve nasıl ilişkilendirildiğini yansıttığı düşünülmektedir. Gelişimsel geçişleri ve anlamsal gelişimi gösteren bu geçişlerin yaşanılan yerden etkilenip etkilenmediğini açıklamak için, bu çalışmada Kess (1992) ve Wolter'ın (2001) dizimsele (syntagmatic) karşı dizisel (paradigmatic) ve uyağa (clang) karşı anlamsal (semantic) cevaplarından oluşan çağrışım türlerinin yanı sıra somuta (concrete) karşı soyut (abstract) cevaplar ve uyarıcılara cevap verememe (response failure) durumu da değerlendirilmiştir. Söz konusu çalışma özellikle de ana dili Türkçe olan konuşucular tarafından yapılan çağrışımların dizimsel-dizisel geçişi (S-P shift) konusunda diğer diller ile ilgili yapılan benzer çalışmaların bulgularını doğrulayıp doğrulamadığını araştırmaktadır. Sözcük çağrışım testine verilen cevapların analizi her iki grubun (köyde yaşayanlar ve kentte yaşayanlar) daha çok dizisel ve soyut cevaplar, daha az uyak cevaplar verdiğini göstermiştir. Gelişimsel geçişler her iki grupta da açık bir şekilde görülmüş olsa bile, kentte yaşayan çocukların gelişimsel geçişleri köyde yaşayan çocuklardan daha erken gerçekleştirmiş oldukları bulunmuştur. Sonuçlar sadece doğal özelliklerin (nature) değil de çevrenin (nurture) de bilişsel gelişim üzerindeki etkisini kabul etmenin kaçınılmaz olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler Serbest çağrışım tekniği, yaşanılan yer (kentsel ve kırsal ortam), çağrışımsal davranış, dilsel-bilişsel gelişim