Ergenlerin deprem sonrası bilişleri ile depresyon belirtileri ilişkisinde kaçıngan başa çıkma ve duygu düzenlemenin rolü

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SAFA DEMİR

Danışman: Nilüfer Koçtürk

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada deprem sonrası bilişler ile depresyon belirtileri arasındaki ilişkide kaçıngan başa çıkma ve duygu düzenleme güçlüğünün aracı rolünü incelemek üzere bir modelin test edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın ilk aşamasında deprem sonrası bireylerin kendileri, diğerleri, gelecek ve öz yeterliklerine dair düşüncelerini değerlendirmek amacıyla 16 madde ve dört faktörden oluşan bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme çalışmasında, 854 lise öğrencisi (337 erkek, 517 kız) çalışma grubunda yer almıştır. Ölçeğin geçerlilik çalışmaları için uzman görüşü, faktör analizleri, ölçüt geçerliliği, yakınsak geçerlik ve ayırt edici geçerlik incelenmiştir. Güvenirlik için ise kompozit güvenirlik, iç tutarlılık katsayıları ve test-tekrar test korelasyonları değerlendirilmiştir. Ölçeğin tüm bu geçerlilik ile güvenilirlik analizleri sonucunda bilimsel ölçütleri karşıladığı belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, deprem sonrası depresyon belirtilerinin yordayıcıları 440 lise öğrencisi (176 erkek, 264 kız) ile incelenmiştir. Model testi bulgularına göre deprem sonrası bilişler ile depresyon belirtileri arasında doğrudan ve dolaylı bir ilişki vardır. Deprem sonrası olumsuz düşüncelerdeki artış ile kaçınmacı başa çıkmadaki artış ilişkili görünürken, kaçınmacı başa çıkmada ki bu artış da duygu düzenleme güçlüklerindeki artış ile anlamlı ilişki göstermiştir. Duygu düzenleme güçlüğündeki artış ile depresyon belirtilerindeki artış arasında da anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Son olarak, kaçınmacı başa çıkmanın ve duygu düzenleme güçlüklerinin de deprem sonrası bilişler ile depresyon belirtileri arasındaki ilişkide aracılık rollerinin anlamlı olduğu saptanmıştır. İlgili bulgular alan yazını ışığında tartışılmış, araştırmacılara, saha çalışanlarına ve politika yapıcılara öneriler sunulmuştur.