On human rights in the context of economic thought: An alternative approach through the idea of public use of reason

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İnsan Hakları A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: EMRE ÖZEL

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): HÜSEYİN ÖZEL

Özet:

Tez, insan hakları ve iktisat arasında kurulabilecek alternatif bir bağlantıyı açıklamayı amaclamaktadır. Bu bağlantının, Kant'ın "aklın kamusal kullanımı" kavramının kapsamlı bir analizini içerdiğini önermektedir. Sivil toplum ve devlet gibi siyasi ekonominin temel kavramları, temelde Kant'ın olgunlaşma/erginleşme düşüncesine dayanan, fakat aynı zamanda çoğulcu toplum bağlamında onu aşan kavramsal bir çerçevede incelenmektedir. Tez, başta özerklik, özgürlük ve koşulsuz buyruk (kategorik imperatif) kavramları ile birlikte Kantçı felsefeye odaklanarak, aynı temel üzerinde yükselen insan hakları ve aklın kamusal kullanımı düşüncelerinin soruşturmasıyla başlamaktadır. Ardından, Rawls'un Kantçı "aklın kamusal kullanımı" kavramını dar bir siyasi boyutla yorumladığı "kamu aklı" düşüncesi ele alınmaktadır. Tez, bu noktada, Rawls'un yaptığı bu politik yorumlamanın ve kendi adalet teorisinden yaptığı politik dönüşün (political turn) ardındaki Hegelci felsefenin etkileri uzerine bir çözümleme içermektedir. Bununla birlikte, Rawlsçu yaklaşımdaki kamu aklı anlayışının Adam Smith'in "göğüs kafesinin içindeki adam" kavramının bir türevi olarak düşünülebileceği ortaya konulmaktadır. Politik iktisat bağlaminda Marx ve Bentham, insan hakları düşüncesi üzerine iki farklı argüman sunmaktadırlar, ancak bu argümanlar çoğulcu toplum düşüncesi temelinde bir soruşturma içermedikleri için tezin sorunsalı bakımından eksik kalmaktadırlar. Tez, bu argümanlara kamusal akıl yürütme ve çoğulcu toplum kavramları aracılığıyla ayrı bir bakış açısı getirmektedir. Ardından, kapasite yaklaşımı (the capability approach) bağlamında kapsamlı bir insan hakları ve sosyal adalet analizi ile soruşturma eklemlenmektedir. Bu bağlamda kapasite yaklaşımının, özellikle Nussbaum'un siyasi dönüşü ve güncellenmiş temel kapasiteler listesi dikkate alındığında, Rawlsçu politik liberalizm ile uyumlu olduğu savunulmaktadır. Tez, Hegel'in bahsi geçen "politik dönüşler" üzerindeki, özellikle Rawls'un kamu aklı ve makuliyet kavramları konusunda, etkisinin bir analizini de sunmaktadır. Sonuç olarak, tez, insan haklarının siyasi ve sosyal kurumlar vasıtasıyla koruma altına alındığı anayasal bir hukuk devletinin varlığının, aklın kamusal kullanımının olanaklılık koşulu olduğunu savunmaktadır. Bununla birlikte, bu koşul temel olarak iktisadi çerçevede sağlanan maddi imkanlarla zorunlu olarak bağlantılıdır. Bu analiz, iktisadın, aklın kamusal kullanımı için uygun koşulların sağlanmasında bir araç olarak düşünülmesi gerektiği düşüncesini öncelemektedir.