Dış Ekonomik ve Ticari İlişkilerin Planlanması ve Uygulanmasında Ticari ve Ekonomik İstihbaratın, Diplomasinin Rol ve Fonksiyonu.”
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Caner Çolak
Danışman: Özgür Teoman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, diplomatik liderlik ve kurumsal ekonomik istihbaratın ülkelerin dış denge performansları üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. 21. yüzyılda ekonomik göstergeler giderek daha karmaşık hâle gelirken, geleneksel iktisadi araçlarla açıklanması zorlaşan dış denge sorunlarının, diplomatik kapasite ve kurumsal yönetişim gibi yapısal faktörlerle bütüncül biçimde ele alınması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda, tezde dış ekonomik ilişkilerin yönetiminde giderek daha fazla belirleyici hâle gelen diplomatik etkinlik ile veri temelli karar alma süreçlerinin temelini oluşturan kurumsal ekonomik istihbarat kavramları teorik ve ampirik düzeyde analiz edilmiştir. Çalışma, dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde dış ticaret ve finansal entegrasyonun teorik temelleri değerlendirilmiş; ödemeler dengesi sistemi içindeki cari ve finans hesaplarının yapısı analiz edilmiştir. İkinci bölümde ekonomik ve ticari istihbarat kavramı tarihsel gelişimiyle birlikte ele alınmış, istihbarat süreçlerinin yapısı, kaynakları ve karar alma üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ekonomik diplomasinin dönüşen yapısı, uluslararası ilişkilerdeki rolü ve kurumsal aktörlerle olan etkileşimleri detaylandırılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise, diplomatik liderlik ile kurumsal ekonomik istihbaratın dış denge yönetiminde nasıl birlikte işlevsel hâle getirilebileceği teorik bir model önerisiyle sunulmuş ve 2010–2023 yılları arasında G20 ve Avrupa Birliği ülkelerini kapsayan panel veri setiyle yapılan bir ampirik analize yer verilmiştir. Panel veri analizi sonuçları, hem diplomatik kapasitesi hem de kurumsal istihbarat yapısı güçlü olan ülkelerin, özellikle kriz dönemlerinde daha dengeli ve sürdürülebilir cari hesap pozisyonlarına sahip olduklarını göstermektedir. Ayrıca, yönetişim kalitesi, hukukun üstünlüğü ve regülasyon yapısının, bu iki belirleyici faktörün etkisini pekiştirdiği gözlemlenmiştir. Özellikle diplomatik liderlik ile regülasyon kalitesi arasındaki pozitif etkileşim, dış politika araçlarının ekonomik çıktılar üzerinde etkili olabilmesi için sağlam bir kurumsal altyapının gerekliliğine işaret etmektedir. Bu tez, diplomatik liderlik ve kurumsal ekonomik istihbaratın makroekonomik performans üzerindeki belirleyici etkilerini ampirik olarak ortaya koyarak, iktisat literatürüne yapısal bir katkı sunmakta; aynı zamanda politika yapıcılar için dış denge yönetiminde kullanılabilecek yeni stratejik araçlara yönelik somut öneriler geliştirmektedir. Geleneksel ekonomi politikalarının ötesinde, uluslararası temsil gücü ve bilgiye dayalı karar süreçlerinin ekonomik dengeye olan etkisinin anlaşılması, hem akademik hem de uygulayıcılar açısından çalışmayı değerli kılmaktadır.