65 yaş ve üstü bireylerin aktif ve sağlıklı yaşlanmasında coğrafi çevre koşullarının etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLŞAH DOĞANAY
Danışman: Zeynep Çopur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma coğrafi çevre faktörlerinin aktif ve sağlıklı yaşlanmaya etkilerinin incelenmesi amacı ile planlanmıştır. Araştırmanın evrenini Giresun'un farklı sosyo-ekonomik özelliklerine sahip mahallelerinde yaşayan yaşlılar (65+ yaş), örneklemini ise bu mahallelerden seçilen 457 yaşlı birey oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Bu kapsamda Giresun'daki 65 yaş ve üstü bireylerin aktif yaşlanma düzeyleri, Zaidi ve diğerleri (2013) tarafından hazırlanan Aktif Yaşlanma Endeksi soruları kullanılarak hesaplanmıştır. Veri analizinde, MannWhitney U testi, Kruskal Wallis H-testi, Ki-Kare testi ve kelime bulutları yöntemi kullanılmıştır. Araştırmaya katılanların %51,6'sı erkek, %48,4'ü kadın olup, yaş ortalamaları M = 71,85 (SS=0,3164) yaş'dır. Coğrafi çevre özelliklerinin sağlık ve yaşlı sağlığına etkileri literatür ışığında ele alınmıştır. Yaşlı bireylerdeki sağlık sorunları ise Giresun'daki bir özel hastane verilerinden ve 457 katılımcıdan elde edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, Giresun'un aktif yaşlanma endeks puanı 26,1 olarak bulunmuştur. "İstihdam" 11,7 puan ile en düşük, "Aktif Yaşlanma İçin Kapasite ve Elverişli Çevre" parametresi ise 63,0 puan ile en yüksek ana alandır. Sağlık sorunu olmayan ya da daha az sayıda sağlık sorunları olan yaşlı bireyler daha aktif yaşlanmaktadır (U=11876,50; p<0,05). Kalp-damar, hipertansiyon ve kemik/eklem gibi sağlık sorunları olan yaşlı bireylerin aktivite durumları da azalmaktadır. Katılımcıların %46,9'unda mevsimlere göre bazı sağlık sorunlarında artış olmaktadır. Kadınların (%53,6) erkeklere (%40,7) göre mevsimsel değişimlerden daha fazla etkilendiği tespit edilmiştir. Sağlık sorunlarının en fazla görüldüğü mevsimin kış (%36,0), en az görüldüğü mevsimin ise yaz (%4,2) olduğu anlaşılmıştır. Kış mevsiminde eklem, kas, vücut ağrıları ve romatizma sorunlarında artış olmaktadır. Çevre sorunları ve afetlerden etkilenme durumunun katılımcıların diyabet (U=16631,000; p˂0,05), astım (U=9063,500; p˂0,05), romatizma (U=18469,500; p˂0,05) ve kemik/eklem hastalıkları (U=18649,000; p˂0,05) olmasına göre istatistiksel olarak anlamlı bir düzeyde farklılaşmaktadır. Giresun'un eğim faktörü ile kemik/eklem (U=17925,500; p=0,000<0,05) ve romatizma hastalıkları (U=18406,000; p=0,011<0,05) istatistiksel olarak anlamlı bir düzeyde farklılaşmaktadır. Katılımcıların kronik hastalığı olup olmaması ile hane aylık geliri arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark (p<0.05) bulunmuştur. Romatizma ve kemik/eklem hastalıklarının daha çok düşük gelirli yaşlı bireylerde yoğunlaştığı belirlenmiştir.