Ergen ve anne bildirimine göre ebeveyn akran yönetimininöncülleri ve akran ilişkileri açısından sonuçları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YUSUF BAYAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZEHRA UÇANOK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel amacı, ebeveyn akran yönetiminin öncüllerini ve akran ilişkileri açısından sonuçlarını incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, birinci olarak hem annenin inançları ve amaçlarının hem de ergenin ve arkadaşının özelliklerinin destekleme, kontrol ve yasaklama stratejileri üzerindeki yordayıcı rolü incelemiştir. İkinci olarak ise söz konusu stratejilerin olumlu arkadaşlık, olumsuz arkadaşlık ve sosyal yeterlik üzerindeki yordayıcı rolü ve bu ilişkide arkadaşlık alanındaki özerk motivasyonun aracı rolü incelenmiştir. Önerilen modellerde anne ve ergen raporları kullanılmış, cinsiyet, ergenlik evresi ve özerkliği destekleyici ve sıcak aile iklimi düzeyinin düzenleyici rolleri incelenmiştir. Araştırmanın verileri 2014-15 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Döneminde toplanmıştır. Çalışmaya 449'u (% 56.1) kız, 292'si (% 36.6) erkek ve 58'i (% 7.3) cinsiyetini belirtmeyen toplam 800 ergen ve anneleri katılmıştır. Ergenlerin 384'ü (% 48) ortaokul 7. ve 8. sınıfa, 416'sı (% 52) ise lise 9. ve 10. sınıfa devam etmektedir ve yaşları 12 ile 18 arasında değişmektedir (Ort =14.2, S = 1.2). Annenin inançları ve amaçları modelinde, annenin yeterlik inancı her üç stratejiyi de pozitif olarak yordamıştır. Ayrıca annenin endişesi, kontrol ve yasaklama stratejilerini; annenin amaçları ise kontrol stratejisini pozitif olarak yordamıştır. Ancak sonuçlar annelerin farklı cinsiyetten ya da ergenlik evresinden çocuklarını sosyalleştirmeye çalışırken farklı inanç ve amaçlara sahip olduklarını ve çocuklarına farklı akran yönetimi stratejileri uyguladıklarını göstermektedir. Ergenin ve arkadaşının özellikleri modelinde, olumlu sosyal arkadaşlar ve derslere yönelik algılar, destek ve yasaklama stratejilerini pozitif olarak yordamıştır. Saldırganlık ise sadece kızlarda ve ilk ergenlerde kontrol stratejisini pozitif olarak yordamıştır. Ebeveyn akran yönetiminin sonuçları modelinde, destek stratejisinin olumlu arkadaşlığı ve sosyal yeterliği pozitif olarak olumsuz arkadaşlığı ise negatif olarak yordadığı görülmüştür. Bunun aksine kontrol stratejisi ise olumlu arkadaşlığı ve sosyal yeterliği negatif olarak yordamıştır. Sonuçlar akran yönetimi stratejilerinin ergenlerin akran ilişkilerinde, hem doğrudan hem de arkadaşlık alanındaki özerk motivasyon aracılığıyla yordadığını göstermektedir. Özerkliği destekleyici ve sıcak aile ikliminin düzenleyici rolüne ilişkin elde edilen bulgular ise annelerin kullandığı kontrol ve yasaklama stratejilerinin ortaya çıkardığı olumsuz sonuçların etkilerinin azalmasında, aynı zamanda destek stratejisinin ortaya çıkardığı olumlu sonuçların etkilerinin artmasında önemli bir rol oynadığına işaret etmektedir.