A Sociological Mapping of Female and Feminist Translation in Türkiye
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, MÜTERCİM TERCÜMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: BETÜL HAZAL DİNÇER
Danışman: Sinem Bozkurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda, feminist çeviri çalışmaları Türkiye'de önem kazanmış ve feminizm ile çevirinin kesişimi sosyolojik olarak daha yaygın bir şekilde kabul görmüştür. Bu çalışma, Pierre Bourdieu'nün alan kuramını kuramsal bir çerçeve olarak ve Massardier-Kenney'in (1997) feminist çeviri stratejilerini analitik bir araç olarak kullanarak Türkiye'de dişil ve feminist çevirinin gelişimini, kapsamını ve özelliklerini incelemektedir. Çalışma, 28 üniversitenin toplumsal cinsiyet çalışmaları lisansüstü programlarındaki akademisyenlerin ankete verdikleri yanıtlar ve derlem temelli ve metinlerarası analizler aracılığıyla, çeviribilim içinde bir alt alanın ortaya çıkışını araştırmaktadır. Anket, feminist praksisten etkilenen ve bu praksise dahil olan eyleyicilerin görüşlerini değerlendirmek üzere geliştirilmiştir. Üç anahtar kelime (feminizm, feminist ve toplumsal cinsiyet) kullanılarak 28 üniversitenin ve Kadın Eserleri Kütüphanesi Bilgi Merkezi Vakfı'nın katalogları taranmıştır. Bu sayede 889 orijinal eser ve 590 çeviriden oluşan bir derlem elde edilmiştir. Derlem; çevirmenlerin, yazarların, yayıncıların ve kaynak dillerin profillerinin yanı sıra iyileştirme, açımlama ve iş birliği gibi feminist çeviri stratejilerinin kullanımını belirlemek için analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, 2000'li yılların öncesinde ve sonrasında çeşitli eyleyiciler olduğu tespit edilmiş ve bu da Türkiye'de feminizmin gelişimi göz önüne alındığında önemli çıkarımlar elde edilmesini sağlamıştır. Bulgular, Bourdieu'nün sosyolojik yaklaşımının alanın yapısal dinamiklerini etkili bir şekilde aydınlattığını göstermektedir. Buna ek olarak, derlemle ilişkilendirilen yayıncılık alanı, alanların ve eyleyicilerin toplum içindeki göreli konumlarını gösteren yapısal bir düzen olarak işlev gören bir mekân olarak tanımlanabilir. Dişil ve feminist çeviri alanı, Türkiye'de feminizm altında bir alt alan niteliği taşımaktadır. Çevirmenlerin, özellikle de kadınların görünürlüğü ve rolleri, Türkiye'deki feminist akademik ve kültürel söylemdeki daha geniş değişimleri yansıtacak şekilde zaman içinde evrilmiştir. Bu çalışmada benimsenen metodolojiye dayanarak "feminist döngü" adı verilen yeni bir model de önerilmiştir. Bu araştırma, gelişmekte olan feminist çeviri çalışmalarına katkıda bulunmakta ve gelecekteki çalışmalara yönelik olarak metin içi analizlerin derinleştirilmesi ve disiplinlerarası yaklaşımların genişletilmesi yönünde öneriler sunmaktadır.