Problem çözme stratejileri öğretiminin çözümlerdeki kavramsal - işlemsel bilgi tercihine ve performansa etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Temel Eğitim A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FERİDE ÖZYILDIRIM GÜMÜŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YETER ŞAHİNER
Özet:Araştırmanın amacı, problem çözme stratejileri öğretiminin, düşünme stillerinin ve eleştirel düşünme gücü düzeyinin, ilköğretim matematik öğretmen adaylarının problem çözerken kavramsal ve işlemsel bilgiyi kullanma tercihleri, problem çözme performansları ve problem çözme süreci hakkındaki düşüncelerine etkisini ortaya çıkarmaktır. Bir devlet üniversitesinin ilköğretim matematik öğretmenliği bölümünde öğrenim gören toplam 51 öğretmen adayından oluşan iki grup öğretmen adayı ile yürütülen çalışmada yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen verilerde ilk dört alt problem durumu için nicel, son alt problem için ise nitel analiz yöntemleri benimsenmiştir. 30 öğretmen adayından oluşan ilk grupta strateji öğretimine dayandırılan bir problem çözme eğitimi yapılırken, 21 öğretmen adayından oluşan ikinci grupta ise strateji temelli olmayan bir problem çözme eğitimi uygulanmıştır. Uygulama süreci öncesi uygulanan nicel veri toplama araçları ile öğretmen adaylarının düşünme stilleri ve eleştirel düşünme gücü düzeyleri belirlenmiştir. Araştırmacı tarafından oluşturulan 15 maddelik problem çözme ölçeği tüm gruplara uygulama sürecinden önce ön test, uygulama sürecinin tamamlanmasından sonra son test ve uygulama sürecinin tamamlanmasından sekiz ay sonra kalıcılık testi şeklinde uygulanmıştır. Ayrıca uygulama süreci öncesinde ve sonrasında öğretmen adaylarıyla ilgili veri toplama araçları doğrultusunda problem çözme ölçeğindeki maddelere ilişkin yaptıkları çözümler ve problem çözme sürecindeki düşüncelerini incelemek amacıyla görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda elde edilen verilere göre, her iki gruptaki öğretmen adaylarının uygulama sürecinden önce problem çözerken kavramsal ve işlemsel bilgiyi kullanma tercihleri arasında anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. Ancak uygulama sürecinin sonunda strateji temelli problem çözme eğitimi alan grubun işlemsel bilgi ağırlıklı çözüm yollarını, strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan grubun ise kavramsal bilgi ağırlıklı çözüm yollarını tercih ettikleri görülmüştür. Kalıcılık testinde ise strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan grubun diğer gruba göre problemler için çözüm sunma oranının anlamlı derecede daha fazla olduğu görülmüştür. Grupların problem çözme performansları incelendiğinde her iki grubun da ön testten son teste performanslarında anlamlı bir artış olduğu gözlenmiştir. Ancak son test ile kalıcılık testi arasındaki fark incelendiğinde strateji temelli problem çözme eğitimi alan grubun kalıcılık testinde anlamlı derecede daha düşük bir performans sergilediği, strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan grubun ise son testlerindeki performanslarını kalıcılık testinde de korudukları gözlenmiştir. Öğretmen adayları için düşünme stillerine ve uygulanan problem çözme eğitimine göre yapılan analizlere bakıldığında uygulama sürecinden önce yine tüm grupların denk olduğu belirlenmiştir. Uygulama sürecinin ardından ise bütüncül düşünme stiline sahip öğretmen adaylarından strateji temelli problem çözme eğitimi alan öğretmen adaylarının işlemsel bilgi ağırlıklı, strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan öğretmen adaylarının ise kavramsal bilgi ağırlıklı çözüm yollarını tercih ettikleri görülmüştür. Analitik düşünme stiline sahip öğretmen adaylarında da aynı şekilde strateji temelli problem çözme eğitimi alan öğretmen adaylarının işlemsel bilgi ağırlıklı, strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan öğretmen adaylarının ise kavramsal bilgi ağırlıklı çözüm yollarını tercih ettikleri gözlenmiştir. Kalıcılık testi sonuçlarında ise sadece analitik düşünme stiline sahip öğretmen adaylarından strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan grubun anlamlı farkla kavramsal bilgi ağırlıklı çözüm yollarını seçtikleri görülmüştür. Sonuç olarak düşünme stillerinden ziyade, uygulanan problem çözme eğitiminin, öğretmen adaylarının problem çözme sürecinde işlemsel ya da kavramsal bilgi ağırlıklı çözümleri tercih etme durumları üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Öğretmen adayları için eleştirel düşünme gücü düzeylerine ve uygulanan problem çözme eğitimine göre yapılan analizlere bakıldığında uygulama sürecinden önce tüm grupların denk olduğu gözlenmiştir. Uygulama sürecinin ardından ise hem düşük hem yüksek eleştirel düşünme gücü düzeyine sahip öğretmen adaylarından strateji temelli problem çözme eğitimi alan öğretmen adaylarının işlemsel bilgi ağırlıklı, strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan öğretmen adaylarının ise kavramsal bilgi ağırlıklı çözüm yollarını tercih ettikleri görülmüştür. Kalıcılık testi sonuçlarında ise tek anlamlı fark eleştirel düşünme gücü düzeyi düşük olan ve strateji temelli problem çözme eğitimi alan grubun anlamlı bir farkla strateji temelli olmayan problem çözme eğitimi alan gruba göre problemler için daha fazla oranda çözüm yapamadıkları görülmüştür. Son olarak strateji temelli problem çözme eğitimi ile strateji temelli olmayan problem çözme eğitiminin, ilköğretim matematik öğretmen adaylarının problem çözme sürecine dair görüşlerini bazı temalar bazında etkilediği görülmüştür. Uygulamalar sonunda elde edilen bulgularda, problem çözme sürecinde nelerin önemli olduğu ve öğretmen adaylarının problemi okuduktan sonraki ilk düşünceleri temalarında gruplara ait görüşlerin farklılaştığı gözlenmiştir. Öte yandan problemin tanımı ve problem çözme stratejisinin tanımı temaları için ise gruplara ait görüşlerde benzerlik olduğu görülmüştür.