Yüksek performanslı sıvı kromatografisi ile ilaç analizlerinde yeşilleştirme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Analitik Kimya A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL DOĞAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): NURSABAH ELİF BAŞCI
Özet:Çevre ve insan sağlığı açısından güvenli analizlerin yapılabilmesi için geliştirilen yeşil kromatografi tekniği günümüz bilimsel çalışmaları arasında yer almaktadır. HPLC tekniklerinde yeşilleştirme süreçleri; toksik çözücü kullanımının azaltılması ve/veya daha çevre uyumlu organik çözücülerle değiştirilmesi temelli olabilmektedir. Bu çalışmada, farklı fizikokimyasal özelliklere sahip 30 ilaç molekülü önce geleneksel organik çözücü kullanılarak, sonra propilen karbonat içeren hareketli faz ile analiz edilmiş ve en iyi kromatografik ayırımların görüldüğü üç molekül tablet ve plazmadan analiz edilmek üzere model moleküller olarak tespit edilmiştir. Belirlenen model moleküller olan vorikonazol, tadalafil ve fenazopiridin (iç standart) için geliştirilen yeşil kromatografik yöntemlerle tabletten ve "spiked" plazma numunelerinden vorikonazol ve tadalafilin yeşilleştirilmiş HPLC analiz yöntemleri geliştirilmiştir. Bu amaçla, toksik olmayan propilen karbonat ile etanol çözücü olarak kullanılmış, küçük partikül çaplı ve kısa kolon seçimi, yeni nesil kolonlar ile mikroakışlı yüksek performanslı sıvı kromatografisi kullanımı yaklaşımları denenmiştir. İç standart fenazopiridin ile vorikonazol ve tadalafilin analizleri için, Shim-Pack XR-ODS (100 x 2.0 mm, 2.2 µm) analitik kolon kullanılmış ve dizi diyot dedektör dalga boyları vorikonazol için 256 nm, tadalafil için 284 nm olarak ayarlanmıştır. Analizlerde kullanılan hareketli faz bileşimi; PC/(% 70 NaH2PO4 (50 mM, pH: 3.0) + % 30 EtOH) (10:90, h/h) ve akış hızı: 0.3 mL dk-1' dir. Geliştirilen yöntemler, kararlılık, doğrusallık, duyarlılık, doğruluk, kesinlik, özgünlük, tutarlılık ve sağlamlık parametrelerine göre valide edilmiştir. Doğrusallık vorikonazol ve tadalafil için sırasıyla; tabletten analizlerde, 0.10 - 100.00 mg mL-1, 0.10 - 80.00 mg mL-1 ve plazmadan analizlerde, 0.50 - 100.00 mg mL-1 ve 0.50 - 80.00 mg mL-1 derişim aralıklarındadır. Gözlenebilirlik sınırı tabletten analizde vorikonazol için 0.05 mg mL-1 ve tadalafil için 0.08 mg mL-1 bulunurken plazmadan analizde her iki madde için de 0.1 mg mL-1'dir. Alt tayin sınırı tabletten analizde her iki etken madde için 0.1 mg mL-1 iken plazmadan analizde 0.5 mg mL-1 olarak bulunmuştur. Geliştirilerek optimize edilen yöntemlerin tablet ve plazmadan analizlere uygunluğu ve güvenirliği analitik/biyoanalitik yöntem validasyon çalışması ile değerlendirilmiş olup, bulgulara göre yöntemler doğru, kesin, özgün, duyarlı, tutarlı, sağlam ve uzun dönem kullanım için güvenilirdir.