Türkçede Eklenti Sorularının Edimbilimsel ve Konuşmaya ait Özellikleri: Sınıf Ortamı ve Doğal Ortam Karşılaştırması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İngiliz Dilbilimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ARİF YILDIZLI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZEYNEP DOYURAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bağlayıcı bir tümce ve soru kısmından oluşan eklenti soruları, edimbilimsel bir araç olarak dilin kullanıcıları tarafından kullanılmaktadır. Sözdizimsel özelliklerinin yanı sıra günlük dilde dil konuşucuları istenilen anlamı vermek için eklenti sorularının edimbilimsel özelliklerinden faydalanmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı Türkçedeki eklenti sorularının edimbilimsel özelliklerini, veri üzerinden doğal dilde ve sınıf ortamında kullanılan dilde belirlemek ve konuşma işlevlerini kapsamlı bir şekilde sınıflandırmaktır. Eklenti sorularının bu çalışma çerçevesinde belirlenen işlevleri nitel ve nicel olarak verilmiştir. Çalışmanın bir diğer amacı, eklenti sorularının edimbilimsel işlevlerinin, bakışımsız (asimetrik) ilişkilerin bulunduğu ortamda nasıl kullanıldığını incelemektir. Böylece toplumdilbilimsel etkenlerden biri olan, konuşucunun konumu ve çevrenin eklenti sorusu kullanımına ne gibi etkilerde bulunduğu ortaya çıkartılabilir. Bu amaç doğrultusunda bakışımsız bir ilişkinin gözlemlenebileceği, sınıf ortamı incelenmiştir. Çalışmanın başka bir amacı da eklenti sorularının işlevler ve konuşma sırası özellikleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Konuşma sırası bir konuşmada kimin konuştuğu ile ilgilidir. Biri konuşurken konuşmayı bitirip sözü bir diğer konuşmacıya vermesi, konuşma sırasının değiştiğini işaret eder. Bu geçişlerin eklenti sorularıyla yapılıp yapılmadığı, bu çalışmada incelenmiştir. Tüm bu amaçlar doğrultusunda, İlk olarak ODTÜ Ulusal Sözlü Derleminden ve araştırmacının ses kayıtlarından alınan konuşmalardaki eklenti soruları belirlenip, edimbilimsel özellikleri sınıflandırılmıştır. Daha sonra Ankara'da bulunan özel bir dil kursundaki sınıflardan alınan kayıtlar içindeki eklenti sorularının, sınıf ortamının özellikleri ve öğretmen-öğrenci arasındaki güç dengesi göz önünde bulundurularak, edimbilimsel özellikleri belirlenmiştir. Son olarak günlük dilde ve sınıf ortamında eklenti sorularının konuşma sırası özellikleri belirlenmiştir. Türkçede eklenti sorularının sekiz adet edimbilimsel işlevi belirlenmiş olup diğer dillerde yapılan araştırmalardan ve bulgulardan farklı olarak iki adet yeni işlev belirlenmiştir. Sınıf ortamında bu işlevlerin altıya indiği ve işlevler arasında güç dengesinden dolayı farklılıklar gözlemlenmiştir. Ayrıca sınıf ortamında bulunan eklenti sorularının bir kısmı doğal dilde bulunan eklenti sorularından farklılık göstermektedir. Bunun nedeni olarak sınıf ortamında öğretmen ve öğrenci arasında bulunan güç dengesi gösterilebilir. Doğal dilde kullanılan eklenti sorularının büyük bir kısmı konuşma sırasını diğer konuşucuya vermektedir. Sınıf ortamında da konuşma sırasını diğer konuşmacılara veren eklenti soruları gözlemlenmiştir. Konuşma sırası ile eklenti sorularının edimbilimsel işlevleri arasında doğrudan bir bağlantı gözlemlenmiştir.