Anadolu Canis lupus L. 1758 (kurt) türünün alansal ekolojisi ve populasyon yapısının araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALPER ERTÜRK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SELİM SÜALP ÇAĞLAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anadolu'nun yüksek biyoçeşitliliğinin önemli bir parçasını oluşturan büyük memeli türler, tüm dünyada olduğu gibi bu coğrafyada da tehdit altında olması nedeniyle öncelikli olarak korunması gereken bir gruptur. Bu grupta yer alan ve dünya genelinde olduğu gibi Anadolu coğrafyasında da geniş bir dağılıma sahip olan kurt, bulunduğu ekosistemlerin hakim avcı türü konumunda olması nedeniyle kilit bir rol üstlenmektedir. Anadolu'da sağlıklı bir populasyon yapısına sahip olan kurtların buna rağmen populasyonları üzerindeki en büyük tehditin insan baskısı olduğu bilinmektedir. Bu tez çalışması kapsamında Türkiye'deki kurt populasyonu hem bölgesel hem de ülke genelinde farklı yaklaşımlarla incelenmiş ve türün alansal ekolojisi ve mevcut populasyon yapısı ile ilgili çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Kastamonu ilinde bulunan korunan alanlarda yürütülen uzun dönem fotokapan örneklemeleri ile türün alan kullanımı ve aktivite parametreleri gibi özelliklerinin yanı sıra, bulunduğu ortamdaki trofik yapıyı oluşturan potansiyel av kaynakları ile arasındaki bağıntılar alansal ve zamansal olarak değerlendirilmiştir. Burada elde edilen sonuçlar türün kızıl geyik ve yaban domuzu ile aralarında zamansal olarak anlamlı bir bağıntı olduğunu göstermiştir. Tez kapsamında Türkiye ölçeğinde yürütülen çalışmalarda türün dağılımı üzerinde doğrudan etkisi olduğu bilinen doğal etkenler ve diğer belirleyici faktörlerin mevcut yayılış verileri ile birlikte sorgulandığı model yaklaşımı kullanılarak türe ait güncel bir dağılım haritası oluşturulmuştur. Buna ek olarak türün dağılımının ortaya çıkmasında etkin rol oynayan çevresel etkenler değerlendirilmiştir. Bu çalışma sonucunda türün özellikle Trakya ve Güneydoğu Anadolu'daki mevcut dağılımı güncellenmiş ve sonuç olarak ortaya çıkan dağılımın büyük ölçüde yükseklik, potansiyel av kaynaklarının zenginliği ile insan etkisine bağlı olduğu ortaya çıkmıştır. Kurt populasyonunun sürdürülebilir yönetimi ve koruma çalışmaları için çözülmesi gereken en öncelikli konulardan biri olan insan-kurt çatışmasını asgari düzeye indirmek ve koruma önlemleri alabilmek amacıyla çatışmayı ortaya çıkaran parametreler incelenmiştir. Bu bağlamda kurgulanan modelin sonucunda Türkiye'de insan – kurt çatışması risk haritası oluşturulmuş ve Türkiye ölçeğinde gerçekleşen insan - kurt çatışmasının hangi unsurlar tarafından tetiklendiği araştırılmıştır. Burada elde edilen çıktı, özellikle Doğu Anadolu'da insan-kurt çatışmasının yüksek risk değerlerine ulaştığını göstermiş ve çatışma riskinin büyük oranda yükseklik, arazi kullanımı ve yol ağı yoğunluğuna bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Çalışmanın son aşamasında türün Türkiye geneline dağılmış populasyonunun mevcut yapısı mikrosatelit DNA işaretleri kullanılarak sorgulanmıştır. Burada mevcut kurt populasyonunu temsil edebilecek sayı ve nitelikte farklı bölgelerdeki bireylerden elde edilen DNA örneklerinin (n=35) 12 mikrosatelit lokusu üzerinde gözlenen genetik çeşitlilik ve genetik farklılaşma analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma sonucunda Anadolu biyocoğrafyasını önemli ölçüde şekillendiren Anadolu Diyagonali'nin birçok tür için olduğu gibi kurt populasyon yapısı üzerinde de etkili olabileceği görülmüştür. Çalışma kapsamında ortaya konan türün Türkiye'deki dağılımı ve populasyon yapısı, insan-kurt çatışması risk haritası ve bölgesel ölçekte ortaya konan av türleri ile olan ilişkileri gibi çıktıların ülke genelinde gerçekleştirilen tür koruma ve eylem planları kapsamında kurtlar ile ilgili yürütülen çalışmalara katkıda bulunacağı öngörülmektedir.