A descriptive study on the translations of wordplays in Catch-22
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mütercim Tercümanlık A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: BURCU TAŞKIN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ORHUN YAKIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Savaş sonrası Amerikan edebiyatının en tartışılan eserlerinden Joseph Heller'ın kaleme aldığı Catch-22, içerdiği pek çok sözcük oyunu ile çevirmenler için büyük zorluk teşkil etmektedir. Catch-22 Türkçe'ye Levent Denizci (1976) ve Niran Elçi (2006) tarafından toplam iki defa aktarılmıştır. Denizci'nin çevirisi Şike başlığı ile Yaygın Kültür Ortaklığı'ndan, Elçi'nin Madde-22 başlıklı çevirisi ise Ithaki Yayınları'ndan çıkmıştır. Eserin bu çalışmada yer almayan bir diğer basımı ise 1992 yılında Yapı Kredi Yayınları tarafından Madde-22 başlığı ve Levent Denizci'nin aynı çevirisi ile piyasaya sürülmüştür, ancak bu basımında bir önceki çeviride yer alan çevirmen notları çıkarılmıştır.Bu çalışmanın amacı Catch-22 romanındaki sözcük oyunlarını bularak Türkçe çevirilerini Van den Broeck tarafından öne sürülen karşılaştırmalı?betimleyici bir yöntem ile karşılaştırmaktır. Bunun için şu araştırma sorularına yanıt aranmıştır: Çevirmenler Catch-22 romanındaki sözcük oyunlarını ne kadar çevirebilmişlerdir? Bu sözcük oyunlarını çevirirken hangi stratejileri kullanmışlardır? Sözcük oyunlarının kaynak metinde belli bir işlevlerinin olduğu göz önünde bulundurulursa bu işlev kaynak metnin mesajını engellememek için Türkçeye aktarılması gerekmektedir. Bu yüzden çevirmenlerin kaynak metindeki sözcük oyunlarının işlevini hedef dile ne kadar aktarabilmişlerdir sorusuna da bu çalışmada yanıt aranmıştır.Bu sorulara tarafsız ve sağlam dayanaklı yanıtlar bulabilmek için çalışmanın kuramsal çerçevesi işlevsel yaklaşımlar, özellikle de Holz-Manttari, Reiss and Vermeer'in çalışmaları temelinde çizilmiştir. Ayrıca sözcük oyunlarının tanımı, türleri ve işlevleri açıklanmış, çeviri stratejileri belirtilmiştir. Bunların yanı sıra çeviride kayıp ve telafi kavramları da irdelenmiştir. Tezin son bölümünde sözcük oyunu çevirileri karşılaştırılmış; çevirmenlerin uyguladıkları başarılı yöntemler ile atlamalar ve seçtikleri hatalı karşılıklar da belirtilmiştir.Sonuç olarak ilk çevirmen Levent Denizci'nin daha okuyucu odaklı, hatta bazen rahatsız edici seçimler yaptığı bir çeviri yöntemi seçtiği; internet aracılığı ile daha çok kaynağa ulaşabilmiş olan ikinci çevirmen Niran Elçi'nin ise daha yazar odaklı seçimler yaptığı ortaya çıkmıştır. İki çevirmen de karşılayamadıkları sözcük oyunlarını açıklamak ve metinlerarası oyunları belirtmek için çevirmen notları kullanmışlardır.