Parametrik ve parametrik olmayan madde tepki kuramı modellerinin farklı örneklemler ve test uzunluğunda karşılaştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE BIKMAZ BİLGEN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): NURİ DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı çok kategorili veriler için, Parametrik Madde Tepki Kuramı (PMTK) kapsamındaki Aşamalı Tepki Modeli (ATM) ve Parametrik olmayan Madde Tepki (PoMTK) kapsamındaki Monoton Homojenlik Modeli (MHM) ile yapılan kestirimlere örneklem büyüklüğü, örneklem dağılımı, testte yer alan madde sayısı, testte yer alan maddelerin yanıt kategorisi sayısı bağımsız değişkenlerinin etkilerini incelemektir. Bu amaca ulaşabilmek için araştırma; örneklem büyüklüğü, örneklem dağılımı, madde sayısı, maddenin kategori sayısı değişkenleri ile belirlenen 7200 simülasyon koşulu ile desenlenen temel bir çalışma olarak gerçekleştirilmiştir. Örneklem büyüklüğü (N=100, 250, 500, 1000), örneklem dağılımı (normal dağılım, çarpıklık katsayısı -0,5 olan dağılım, çarpıklık katsayısı -1,0 olan dağılım), madde sayısı (10, 20, 40, 80), maddenin yanıt kategorisi sayısı (3, 5, 7) koşulları için ATM ve MHM ile yapılan kestirimler sırasıyla model veri uyumları, güvenirlik değerleri, madde parametreleri, parametrelerin hataları ve yanlılık değerleri hesaplanarak incelenmiştir. Araştırma sonucunda; ATM'de model veri uyumu hesaplanırken değerlerin değişken artışından etkilenmesi, tek başına yorumlanamaması bu değerlerin karşılaştırılması ve genellenmesini zorlaştırmaktadır. MHM'de model veri uyumunun pratik olarak hesaplanması, başka bir değere ihtiyaç duyulmadan tek başına yorumlanması ATM'ye göre üstünlük sağlamaktadır. Küçük örneklemlerde, az maddeli koşullarda, büyük örneklem ve çok maddeli durumla benzer sonuç vermesi MHM'ye daha geniş bir kullanım alanı sağlamaktadır. Diğer bir araştırma sonucu güvenirlik değerlerinin iki model için benzer sonuç vermesidir. Örneklem büyüklüğündeki artışlar güvenirlik değeri üzerinde az etkiye sahip olmuştur. İki model için de güvenirlik değerleri madde sayısı ve maddenin yanıt kategorisi sayısının artışıyla artmıştır. Dağılım çarpıklığı arttıkça kestirimlerin güvenirlik değerleri azalmıştır. Madde parametrelerine ilişkin sonuçlarda ATM'de kestirilen parametrelerin gerçek parametrelerle korelasyonu; madde sayısı, maddenin kategori sayısı ve örneklem büyüklüğü arttıkça artış göstermiştir. Ayırıcılık (a) parametreleri; madde sayısı, maddenin kategori sayısı ve örneklem arttıkça azalma eğilimi göstermiştir. Bu örüntü dağılım çarpıklığı arttıkça azalmıştır. Eşik (b) parametrelerindeki değişim belli bir örüntü göstermemektedir. Parametrelerin standart hata, RMSE, yanlılık değerleri, küçük örneklem ve az maddeli koşullarda daha yüksek kestirilmiştir. Dağılımların çarpıklığı arttığında, hata ve yanlılık düzeyi artmıştır. MHM'de madde sayısı, maddenin kategori sayısı ve örneklem büyüklüğü arttıkça ölçeklenebilrlik (H) katsayısı ve güçlük (P) değerleri istatistiksel olarak anlamlı değişiklik göstermemiştir. Genel olarak yorumlandığında değerlerin birbirine yakın olduğu söylenebilir. MHM için hesaplanan parametrelerin standart hataları, küçük örneklem ve kısa test koşullarında ATM kestirimlerine göre oldukça düşüktür ve tüm koşullarda birbirine yakın değer almıştır. Sonuç olarak, ATM ile parametre kestirimlerinin gerçek değerlerle yüksek ilişkili olması, daha güvenilir ve daha az hatalı olması, dağılımın normallik özelliği göstermesi ve en az 500 örneklem büyüklüğünün sağlanmasıyla gerçekleşmektedir. Madde sayısının 20, kategori sayısının en az 5 olmasının kestirimlerde parametre değişmezliğinin sağlanmasında etkili olan faktörler olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla araştırma koşulları örneklem büyüklüğü, madde sayısı ya da madde kategori sayısının değişimine imkân vermediği durumlarda tüm koşullardan daha az hatalı ve daha kararlı yapıda kestirim sunan MHM tercih edilmesi önerilebilir.