Dil akrabalığı ve Altay dillerinin akrabalığı araştırmaları hakkında bir değerlendirme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLHAN ÖZ AÇIK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): EMİNE YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:19. yüzyılda karşılaştırmalı dilbilimin ilke ve yöntemlerinin tam olarak kurulmasıyla birlikte, bilimsel anlamda akrabalık çalışmaları da başlamıştır. Bu çalışmalarla kimi dillerin köken bilgileri ve genetik ilişkileri ortaya çıkarılmıştır. Yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmeler ve farklı disiplinlerden gelen bilgilerle, dillerin genetik akrabalığının incelenmesinde kullanılabilecek farklı ölçütler geliştirilmiş; var olan ölçütlerin güvenilirliği incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, dil akrabalığı konusunu kuramsal olarak incelemek ve Altay dilleri üzerinden örneklendirmektir. Genetik dilbilimin birçok farklı başlıkla iç içe geçmiş olması, alana ait özel bir terminolojinin gelişmesine neden olmuştur. Bu nedenle çalışmanın birinci bölümünde, konuyla ilgili terim ve kavramlar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Çalışma iki temel konu üzerinden ilerlemektedir: Dil akrabalığı ve Altay dilleri kuramı. Bu temel iki başlıktan ilki olan akrabalık kuramı, çalışmanın ikinci bölümünde ele alınmıştır. Mevcut bilgiler ve son gelişmeler çerçevesinde, akrabalık çalışmalarında kullanılan ölçütler incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda, ölçütlerin dil akrabalığının tespiti için doğru sonuçlar verip veremeyeceği araştırılmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde, karşılaştırmalı dilbilim çalışmaları ve genetik dilbilimde kullanılan mevcut ölçütlerin Altay dilleri üzerinden verdiği/verebileceği sonuçlar incelenmiştir. Altay dilleriyle ilgili çalışmalar, çoğunlukla teorik değil uygulamalı çalışmalardır. Aile üyeleri arasında yapılan dilbilgisel karşılaştırmalar, kuramın bir sonuca ulaşmasını sağlamak için yeterli olmamıştır. Yapılan bu dilbilgisel çalışmalarda, kuramı destekleyen veya karşısında olan araştırmacılar, kendi bilgi birikimleri ve kuram görüşleriyle paralel sonuçlara ulaşmıştır. Bu durum, Altay dilleri kuramının hâlâ olumlu veya olumsuz sonuçlanmamasına neden olmuştur. Bu bağlamda, Altay dilleri kuramını farklı ölçütlerle incelemek farklı sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. Çalışmanın son bölümünde, karşılaştırma çalışmalarında sıklıkla kullanılan ve yeni önerilen ölçütlere göre Altay dillerinin karşılaştırma çalışmasının nasıl yapılabileceği üzerinde durulmuştur. Türkiye Türkolojisinde genetik akrabalık ve Altayistik alanlarında yapılan çalışma sayısı oldukça azdır. Bu nedenle çalışmanın bütün başlıklarında, ilgili konuya ait önde gelen çalışmalara gönderme ve yönlendirme yapılmıştır. Bu çalışma, sahip olduğu literatür özetleri ve kaynak listeleriyle, kendisinden sonra yapılacak olan çalışmalara yol gösterici olmayı amaçlamaktadır. Anahtar Sözcükler Dil Aileleri ve Genetik Sınıflandırma, Altay Dilleri Kuramı, Tarihsel ve Karşılaştırmalı Dilbilim, Karşılaştırmalı Dilbilim, Karşılaştırmalı Dilbilimin İlke ve Yöntemleri.