Türkiye'nin İç Batı Anadolu Bölümü Meloidae (Insecta: Coleoptera) Familyası Üzerinde Araştırmalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED ARİF DEMİR
Danışman: Mahmut Kabalak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, Türkiye'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nden 2019, 2021 ve 2022 yıllarında gerçekleştirilen arazi çalışmalarında toplanmış Coleoptera takımı Meloidae familyasına ait örnekler incelenmiştir. Sistematik değerlendirmeler sonucunda, 2945 örnekten 2 altfamilya ve 16 cinse ait toplam 50 tür tespit edilmiştir. Tespit edilen tüm türlerin genel morfolojik özellikleri betimlenmiş ve fotoğraflanmış, incelenen türler için tanı anahtarları oluşturulmuş; erkek bireyi bulunan 46 tür için erkek genital organların detaylı tanımlamaları yapılarak fotoğraf ve çizimleri verilmiş, ayrıca türler tribüs düzeyinde tartışılmıştır. Alosimus smyrnensis (Maran, 1942) ve Lydus quadrimaculatus (Tauscher, 1812) erkek genital yapılarının çizim ve fotoğrafları ilk kez bu çalışmada verilmiştir. Ayrıca, farklı taksonomik grupları temsil eden 17 türün erkek genital organları taramalı elektron mikroskobu (SEM) ile incelenmiştir. Erkek arka kanatları ve genital yapılarına yönelik gerçekleştirilen geometrik morfometrik analizler sonucunda türler, cinsler ve tribüsler arasındaki benzerlik ve farklılık örüntüleri ortaya konulmuştur. Tüm türleri kapsayan analizlerde, arka kanat şekillerine ilişkin varyasyon örüntülerinin tribüs ve cins düzeyindeki mevcut filogenetik ilişkilerle uyumlu olduğu; erkek genital yapıların ise taksonomik ayrımda güçlü bir karakter olmasına karşın, bu yapıların şekil örüntülerinin geniş taksonomik düzeyde filogenetik ilişkilerle uyumsuz olduğu belirlenmiştir. Daha alt taksonomik düzeylerde (örneğin Lyttini tribüsü ve Mylabris cinsi) ise erkek genital yapıların şekil örüntüleri belirli ölçüde filogenetik ilişkilerle uyum göstermektedir. Çalışma öncesinde İç Batı Anadolu Bölümü Meloidae faunası literatürde 28 tür ile temsil edilirken, bu çalışmayla %92,86 oranında bir artış sağlanarak toplam tür sayısı 54'e çıkarılmıştır. Gerçekleştirilen faunistik benzerlik analizleri, çalışma alanının tür kompozisyonunun en yüksek benzerliği Yukarı Sakarya Bölümü ile gösterdiğini; bunu sırasıyla Konya ve Antalya bölümlerinin izlediğini ortaya koymuştur. Ekolojik analizlerde, incelenen türlerin varlık-yokluk verileri, sabit etkiler (örneğin örnekleme anındaki hava sıcaklığı) ve rastgele etkiler (lokalitenin kimliği, örnekleme tarihi ve saati) ile birlikte mevcut veri tabanlarından elde edilen çevresel değişkenler kullanılarak HMSC (Hierarchical Modeling of Species Communities) modeli kurulmuştur. Bu model, tür düzeyinde ve komünite düzeyinde çıkarımlar yapılmasına olanak tanımıştır. Türlerin habitat tercihleri arasında farklılıklar olduğu, ancak aynı tribüs ya da cins içinde yer alan bazı türlerin çevresel değişkenlere benzer tepkiler verdiği tespit edilmiştir. Tür zenginliği üzerinde en etkili çevresel belirleyiciler; sıcaklık mevsimselliği, topografik heterojenite, tarım alanı yoğunluğu, normalize bitki örtüsü indeksi (NDVI) ve aylık yağış miktarı olmuştur. Ayrıca, ekolojik niş modellemeleri ile dokuz türün hem günümüzde hem de gelecekte farklı iklim senaryoları altındaki uygun habitatları tahmin edilmiştir. Bu kapsamda, Mylabris quadripunctata, M. variabilis, Meloe autumnalis, Nemognatha chrysomelina ve Zonitis flava türlerinin uygun habitatlarının kuzey enlemlere doğru kayacağı; Alosimus chalybaeus, A. marginicollis, Mylabris olivieri ve Stenodera caucasica türlerinin ise uygun habitatlarının büyük ölçüde daralacağı ve bu nedenle nesillerinin tehlikeye girebileceği öngörülmüştür. Ayrıca model sonuçları, Domaniç, Eğrigöz, Şaphane, Yellice, Murat, Çatma, Akdağ, Ahır ve Türkmen Dağlarının gelecekte bu türler için iklim değişikliğine karşı mikroklimatik sığınaklar olma potansiyeli taşıdığını göstermiştir. Zoocoğrafik değerlendirmeler sonucunda, çalışma alanından tespit edilen türlerin yayılış alanları ve zoocoğrafik kökenleri analiz edilmiştir. İncelenen türlerin %22,5'inin Turano-Avrupa, %16,3'ünün Asya-Avrupa ve %14,3'ünün Turano-Avrupa-Akdeniz yayılışlı olduğu tespit edilmiştir.